پژوهشکده حقوق و قانون ایران دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی 3060-8031 3 5 2026 07 23 Rethinking the Foundations of Private Ownership in the Context of Digital Assets بازاندیشی مبانی مالکیت خصوصی در بستر دارایی های دیجیتال 280 325 732397 10.22034/jpl.2025.2070457.1237 FA محسن صادقی دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-0099-3132 امیر ملک زاده قلعه دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-1376-8636 Journal Article 2025 08 31 The term “Digital Age” in this study does not merely denote a historical period; rather, it refers to an era in which economic and legal structures have been fundamentally redefined on the basis of data, crypto-assets, and digital technologies. Within this context, although ownership of tangible property remains firmly established, the most significant theoretical developments and legal challenges are manifested in the realm of intangible and digital assets. Accordingly, this study examines the classical foundations of private ownership and reassesses them in light of the emerging phenomena of digital ownership. The right to property may be regarded as one of the most fundamental, yet simultaneously one of the most controversial, proprietary rights recognized in law a challenge that has acquired new dimensions in the Digital Age. Digitalization has not only transformed the fundamental principles governing numerous legal institutions but has also profoundly affected property rights,Keywords: Property rights, digital age, digital assets, theoretical foundations, policymaking, Iranian law giving rise to novel legal and policy questions. The emergence of new forms of property under the category of “digital assets”, together with the increased vulnerability of proprietary rights in the digital environment as compared with the physical world, justifies broader legislative protection for the holders of such rights. Nevertheless, this approach has been criticized on the ground that the underlying philosophy of the digital environment is to facilitate access to and public utilization of digital resources, and that expanding exclusive proprietary rights may undermine this fundamental objective. Given that this issue has received limited attention within Iranian legal scholarship, the present study seeks to answer the following research question: What is the most appropriate policy approach to property rights in the Digital Age? The principal hypothesis of this article is that the optimal approach lies in combining the recognition of property rights with the establishment of limitations and exceptions designed to protect users' interests an approach that has not been sufficiently reflected in certain domestic legislation. This research adopts a qualitative methodology based on a descriptive-analytical approach and is conducted through library-based research. The findings demonstrate that digital assets possess a hybrid legal nature, incorporating both the characteristics of tangible proprietary rights and elements of intellectual property rights. They further indicate that neither absolute protection of ownership nor its complete restriction has proven effective. Instead, the most appropriate policy consists of recognizing digital proprietary rights while simultaneously providing for general limitations and exceptions. Accordingly, it is proposed that the Iranian legislature enact a separate chapter entitled “Ownership and Digital Data” and revise the existing legal framework to expressly encompass cryptocurrencies, tokens, and smart contracts. اصطلاح "عصر دیجیتال" در این پژوهش صرفاً به معنای یک دوره زمانی تاریخی نیست، بلکه به دوره‌ای اشاره دارد که در آن ساختارهای اقتصادی و حقوقی بر پایه داده، رمز‌دارایی و فناوری‌های دیجیتال بازتعریف شده‌اند. در این فضا، اگرچه مالکیت بر اموال مادی همچنان به‌قوت خود باقی است، اما نمود برجسته‌ی تحولات نظری و چالش‌های حقوقی را باید در حوزه دارایی‌های غیرمادی و دیجیتال جست‌وجو کرد. از این‌رو، پژوهش حاضر به واکاوی مبانی کلاسیک مالکیت خصوصی و بازخوانی آن‌ها در پرتو پدیدارهای نوین مالکیت دیجیتال می‌پردازد. حق مالکیت را می‌توان یکی از محبوب‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین حقوق مالی بشر دانست؛ چالشی که در عصر دیجیتال ابعاد تازه‌ای یافته است. دیجیتالی شدن نه تنها قواعد بنیادین بسیاری از نهادهای حقوقی را دگرگون ساخته، بلکه حق مالکیت را نیز تحت تأثیر قرار داده و پرسش‌های نوینی را پیش روی سیاست‌گذاران نهاده است. ظهور دارایی‌های جدید تحت عنوان «اموال دیجیتال» و آسیب‌پذیری بیشتر حقوق مالکیت در این فضا در مقایسه با محیط فیزیکی، ضرورت حمایت تقنینی گسترده‌تر از دارندگان این حقوق را توجیه می‌کند. این دیدگاه با این انتقاد روبه‌رو است که فلسفه پیدایش محیط دیجیتال سهولت دسترسی و بهره‌برداری عمومی است و توسعه حقوق انحصاری ناشی از مالکیت می‌تواند این فلسفه بنیادین را خدشه‌دار سازد. با توجه به اینکه این چالش در حقوق ایران چندان مورد توجه قرار نگرفته، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که: «مناسب‌ترین سیاست‌گذاری در حوزه حق مالکیت در عصر دیجیتال کدام است؟» فرضیه اصلی مقاله آن است که رویکرد مطلوب، ترکیب اعطای حق مالکیت با پیش‌بینی محدودیت‌ها و استثنائات به سود کاربران است؛ امری که در برخی قوانین داخلی چندان برجسته نشده است. این تحقیق با روش کیفی و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای نیز سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که دارایی‌های دیجیتال ماهیتی ترکیبی دارند که هم عناصر مالکیت عینی و هم عناصر حقوق مالکیت فکری را دارا هستند؛ حمایت مطلق یا تحدید کاملِ مالکیت هر یک به‌تنهایی شکست‌خورده‌اند؛ و سیاست‌گذاری بهینه ترکیبی از شناسایی حقوق مالکانهِ دیجیتال همراه با «استثناها و ضوابط عمومی» است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود قانون‌گذار ایران فصل مستقلی تحت عنوان «مالکیت و داده‌های دیجیتال» تدوین کند و قوانین موجود را برای شمول رمزارزها، توکن‌ها و قراردادهای هوشمند بازنگری نماید.

https://jpl.illrc.ac.ir/article_732397_aef545fbf8fe872592d6046e7033b1f6.pdf