دکترای حقوق خصوصی، استادیار پژوهشگاه رویان؛ پژوهشکده زیستشناسی و علوم پزشکی تولیدمثل جهاد دانشگاهی، مرکز تحقیقات اپیدمیولوژی باروری، گروه تحقیقات پایه و جمعیتی بیماریهای واگیردار، تهران، ایران.
در حقوق ایران، برای تحقق رابطه نسب میان فرزند و پدر و مادر (و به تبع، دیگر اقارب نسبی)، به طور سنتی از قاعدهای موسوم به «اماره فراش» استفاده میشود. این قاعده بیش از آنکه مبتنی بر کشف حقیقت باشد، بر اصل صحت و اعتماد به ظواهرِ امور بنا شده است؛ چنانکه فرزند متولد از زن متأهل را، مشروط بر آنکه با همسرش نزدیکی کرده باشد و از زمان نزدیکی تا تولد فرزند حداقل 6 ماه و حداکثر 10 ماه گذشته باشد، منسوب به شوهر میدانند (ماده 1158 ق.م.). با پیشرفتهای پزشکی در زمینه آزمایشهای تشخیص رابطه ژنتیک (دی.ان.ای.)، اعتبار و ارزش اماره فراش، به چالش کشیده شده است؛ زیرا توان اثباتیِ آزمایشهای پزشکی در کشف حقیقتِ امر، بهمراتب بیش از اماره فراش است و از جهت اصابت بهواقع، ایندو قابل مقایسه نیستند. در این میان، برخی طرفدارِ نظریه سنتی (=اماره فراش) هستند و برای آن، گونهای تقدس و تعبّد قائلند. اما برخی دیگر، برای اماره فراش در برابر نتایج آزمایش دی.ان.ای. ارزشی متصور نیستند و آن را یکسره کنار مینهند. هدف از این پژوهش، تحلیل جایگاهِ عملیِ آزمایش ژنتیک در ادله اثباتِ دعاوی نسب، و روش آن، توصیفی و تحلیلی است. بهعنوان نتیجه، بهنظر میرسد هردوی این نظرات دچار افراط و تفریطند و باید تعدیل شوند: اولاً؛ اماره فراش امری مقدس نیست که همواره قابل احترام باشد. ثانیاً؛ در عینحال، تنها عامل توجیهکننده اماره فراش، کشف حقیقتِ نسب نیست؛ بلکه گسترهای از مصالح اجتماعی و نظم عمومی و حقوق کودکان نیز در تعبیه آن ملحوظ بوده است که نباید از نظر دور داشت. راه میانهای که این پژوهش برگزیده، استفاده از آزمایش دی.ان.ای. به عنوان ادله تکمیلی (مُعیْن) در دعاوی نسب است. به این معنا که ارجاع و استناد به نتایج این آزمایش، باید در تکمیلِ ادله سنتیِ اثبات یا نفی نسب، و افزون بر آنها باشد؛ نه بدواً و بهعنوان دلیل اصلی یا منحصرِ دعوی. از این جهت، آزمایش دی.ان.ای. نقشی مشابهِ «سوگندِ استظهاری» در ادله اثبات دعوی دارد.
شریعتی نسب,صادق . (1404). جایگاه فناوریِ پزشکی، در ادله اثبات دعاویِ نسب: نظریه ادله تکمیلی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی, 2(3), 149-182. doi: 10.22034/jpl.2025.721260
MLA
شریعتی نسب,صادق . "جایگاه فناوریِ پزشکی، در ادله اثبات دعاویِ نسب: نظریه ادله تکمیلی", دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی, 2, 3, 1404, 149-182. doi: 10.22034/jpl.2025.721260
HARVARD
شریعتی نسب صادق. (1404). 'جایگاه فناوریِ پزشکی، در ادله اثبات دعاویِ نسب: نظریه ادله تکمیلی', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی, 2(3), pp. 149-182. doi: 10.22034/jpl.2025.721260
CHICAGO
صادق شریعتی نسب, "جایگاه فناوریِ پزشکی، در ادله اثبات دعاویِ نسب: نظریه ادله تکمیلی," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی, 2 3 (1404): 149-182, doi: 10.22034/jpl.2025.721260