دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

نگاهی دیگر به اعتبار مالکیت های فکری در فقه امامیه؛ با تاکید بر تجربه قانون‌گذاری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محسن اسماعیلی
دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jpl.2025.721264
چکیده
مشکلات ناشی از فتوا به عدم اعتبار مالکیت‌های فقهی از سوی برخی فقیهان، و به پیروی از آنان: تردید قانون‌گذاران و دادرسان ایرانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هنوز هم از بین نرفته است؛ در حالی که به نظر می‌رسد گذشته از حکم اوّلی، استفاده از ابزار ثانوی یا احکام حکومتی نیز می‌تواند مشکل گشا باشد. برای تبیین این مسئله، مقاله حاضر در دو بخش سامان یافته است. بخش نخست عهده‌دار بیان اهمیت و حساسیت موضوع، پیشینه آن درحقوق ایران و بالاخره تبیین محل نزاع و ریشه اختلاف نظرهاست. دربخش دوم نیز استدلال‌های موافقان و مخالفان، با تفکیک احکام اولیه از احکام ثانویه و حکومتی، مورد بررسی قرارگرفته و ما را به این نتیجه می‌رساند که به رسمیت شناخته شدن حقوق و مالکیت‌های فکری فاقد راه حل‌های شرعی نیست. تأکید مقاله بر «تجربه قانون‌گذاری در ایران» به آن دلیل است که طبق اصل چهارم قانون اساسی: کلیه قوانین و مقررات حاکم در کشور باید بر اساس موازین اسلامی باشد و هیچ مقرراتی از این اصل استثنا نیست. بنابراین، قوانین و مقررات جاری در کشور را باید مطابق با فقه امامیه دانست و یا حداقل پذیرفت که مغایرتی با شرع ندارند. این تجربه عملی راه را برای تحلیل‌های علمی هموارتر می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
حقوق مالکیت‌های فکری
فقه امامیه
حقوق ایران
حقوق آفرینش‌های ادبی وهنری