دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در حرفه حقوقی: بازنمایی از وکالت هوشمند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه پسادکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
چکیده
هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای بشری است  و در حال گسترش سیطره خود در زمینه‌های مختلف است و سایه خود را بر مشاغل مختلف انداخته است. هوش مصنوعی بدون تردید تأثیراتی بر مهارت‌ها، شغل‌ها و روابط کاری خواهد گذاشت. عرصه وکالت نیز، در حال تأثیرپذیری از این فناوری است. این در حالی است که اولین مزیت محرک برای برخی از متخصصان حقوقی وجود دارد تا ابزارهای فناوری حقوقی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی را در مدل کسب‌وکار درحال‌توسعه خود بگنجانند و وکلایی که علاقه‌مند به آگاهی از اینکه چگونه فناوری‌های حقوقی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند شیوه کار آن‌ها را تغییر دهند و کارشان در آینده چگونه به نظر می‌رسد، ارزشمند است. لذا هدف از این مقاله بررسی ‌ فرصت‌ها و چالش‌‌های ارائه‌شده توسط هوش مصنوعی برای حرفه حقوقی و وکالت است. یافته‌ها و نتایج حاکی از این است که هوش مصنوعی و نوآوری‌های حقوقی مبتنی بر یادگیری ماشینی می‌توانند جنبه‌های حرفه حقوقی را تغییر دهند،  هوش مصنوعی با قابلیت‌های فعلی آن، قادر نیست به‌کلی جایگزین شغل وکالت گردد. لیکن می‌تواند حجم کار وکلا را کاهش داده و به توسعه نهاد وکالت به‌عنوان یکی از بال‌های عدالت در نظام قضایی، نقش خود را ایفا نماید. لیکن هوش مصنوعی همانند دیگر فناوری‌های نوظهور چالش‌هایی نیز به همراه خواهد آورد. گسترش فناوری حقوقی با استفاده از هوش مصنوعی تنها زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که چارچوب قانونی مشخصی بر اقدامات آن داشته باشیم تا خطرات و چالش‌های مرتبط با آن را به حداقل برسانیم، تنها در این صورت می‌توانیم از حداکثر مزایای هوش مصنوعی بهره‌مند شویم. از همین رو، برای گنجاندن هوش مصنوعی در صنعت حقوقی، باید رویکردی منصفانه و متعادل داشته باشیم. لذا آموزش مهارت‌های جدید به وکلا به‌عنوان ضرورتی اساسی در رویکرد هوش مصنوعی پدیدار می‌شود. راهبرد هوش مصنوعی نباید صرفاً نگاهی روبه‌جلو داشته باشد، بلکه باید با بحث و تحلیلی صادقانه از کاستی‌های توسعه، طراحی و کاربرد این فناوری آغاز شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف- منابع فارسی
دهقان‌پور فراشاه، سبحان، رهبر، نوید (1401)، حمایت از مالکیت فکری فناوری‌های ناملموس وسایل نقلیه خودران با تمرکز بر الگوریتم؛ مطالعه تطبیقی در ایران، امریکا و اتحادیه اروپا. مجله مطالعات حقوق تطبیقی، 13(2)،  551-531. https://doi.org/10.22059/jcl.2022.336887.634298
دیوسالار، نادر، نجفی توانا، علی (1400)، مبانی استقلال وکیل و روند حق دفاع در پرتو تحولات تقنینی ایران، فصل‌نامه پژوهش حقوق کیفری، 9(34)، 163-133. https://doi.org/10.22054/jclr.2020.44597.1951
ساقیان، محمد مهدی (1404)، حق برخورداری از وکیل در پرتو رویۀ قضائیِ دیوان اروپاییِ حقوق بشر، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(3): 262-242. https://doi.org/10.22034/jclc.2025.2051470.1155
شاکری، زهرا، محمدمتین، میلادی قمی (1404). جستاری در برخی ابعاد حقوقی چت‌بات‌ها؛ واکاوی حقوق شخصیت، مسئولیت مدنی و مالکیت فکری. دوفصل‌نامه حقوق فناوری‌های نوین، 6(11)، 22-1. https://doi.org/10.22133/mtlj.2024.433651.1284
طباطبایی، سید محمد صادق، امینی، محمد (1404)، پویایی فقه امامیه در امکان پذیرشِ «شخصیت حقوقی» برای هوش مصنوعی، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، 2(3): 215-183. https://doi.org/10.22034/jpl.2025.721261
عباسی، محمود، تیموری، مهرداد (1403 الف). شناسایی چالش‌های امنیت سایبری هوش مصنوعی در پزشکی هوشمند. مجله حقوق سلامت، 2(2)، 10-1. http://healthlawjournal.ir/article-1-61-fa.html
عباسی، محمود، تیموری، مهرداد (1403 ب). چالش‌های اخلاق رقومی هوش مصنوعی و امکان‌سنجی بیمه مسئولیت برای سامانه مبتنی‌بر هوش مصنوعی. فصلنامه دولت و حقوق، 5(1)، 44-31. https://www.ensani.ir/fa/article/579544/
علیون، کاظم، پروین، خیرالله، سراجی، مصطفی (1403). تحقق عدالت توزیعی با رویکرد هوش انسانی یا هوش مصنوعی. دوفصلنامه حقوق فناوری‌های نوین، 5(10)، 214-199. https://doi.org/10.22133/mtlj.2024.418104.1250
مجب الرحمان، محمد علی (1401)، بررسی جایگاه و استقلال وکیل بر پایه مبانی فقهی و تاریخ فقه، فصل نامه تحقیقات حقوقی، 25(ویژه‌نامه استانداردهای وکالت)، 286-265. https://doi.org/10.52547/jlr.2023.229889.2399
منصوری، فرنگیس (1404). کوکی‌ها و قابلیت تجاوز به حریم خصوصی در فضای سایبر. دوفصل‌نامه حقوق فناوری‌های نوین، 6(11)، 375-395. https://doi.org/10.22133/mtlj.2025.467629.1352
مهرافزا، محمدرضا، زرگر، افشین، حبیبی درگاه، بهنام (1397). هوش مصنوعی و داوری تجاری بین‌المللی. فصلنامه  تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، 11(42)، 352-331. https://sanad.iau.ir/journal/alr/Article/673049?jid=673049
نخجوانی، علی، یاقوتی، ابراهیم (1402)، وضعیت حقوقی معاملات انجام شده توسط هوش مصنوعی: نظریه وکیل،  مجله پژوهش‌های حقوق اقتصادی و تجاری، 1(1): 68-41. https://doi.org/10.48308/eclr.2023.103363
ب- منابع لاتین
 
Al abady, H. S (2023). Organizing the work of the smart electronic lawyer in litigation. Journal of Namibian Studies History Politics Culture. 33(1), 1-10. DOI:10.59670/jns.v33i.757
Brooks C, Gherhes C, Vorley, T (2019). Artificial intelligence in the legal sector: pressures and challenges of transformation. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society. 13(1), 135–152. https://doi.org/10.1093/cjres/rsz026
Cath C, Wachter S, Mittelstadt B, Taddeo M, Floridi L (2018). Artificial Intelligence and the ‘Good Society’: the US, EU,and UK approach. Science and engineering ethics. 1;24(2), 505-528. DOI: 10.1007/s11948-017-9901-7
Coyne, KP (1986). Sustainable competitive advantage—What it is, what it isn’t, Business Horizons, 29(1), 54-61. https://doi.org/10.1016/0007-6813(86)90087-X
Da Silva, M, Horsley, T, Singh, D, Da Silva, E, Ly, V, Thomas, B.C. Daniel, R, Chagal‑Feferkorn, K. A, Iantomasi, S, White, K, Kent, A and Flood, C. M (2022). Legal concerns in health‑related artificial intelligence: a scoping review protocol, Journal of Systematic Reviews11(1), 1-8. DOI: 10.1186/s13643-022-01939-y
Ford, M (2015). The Rise of the Robots: Technology and the Threat of Mass Unemployment. One World, London. https://www.uc.pt/feuc/citcoimbra/Martin_Ford-Rise_of_the_Robots
Hildebrandt, M (2018). Law as computation in the era of artificial legal intelligence: Speaking law to the power of statistics. University of Toronto Law Journal 68(1), 12–35. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2983045
Lehr D, Ohm, P (2017). Playing with the Data: What Legal Scholars Should Learn About Machine Learning. 51 U.C.D. L. Rev. 653, 669. https://lawreview.law.ucdavis.edu/sites/g/files/dgvnsk15026/files/media/documents/51-2_Lehr_Ohm.pdf
Lupo G, Carnevali D (2021).Lawyers and Smart Technologies: Experiences of Apps’ Development in a Justice Environment. Institute of Legal Informatics and Judicial Systems, National Research Council of Italy. 30(49), 177-189. https://ceur-ws.org/Vol-3049/Paper18.pdf
McGinnis J, Pearce, R (2014). The Great Disruption: How Machine Intelligence Will Transform the Role of Lawyers in the Delivery of Legal Services. 82 Fordham L. Rev. 3041 https://ir.lawnet.for dham.edu/flr/vol82/iss6/16 Accessed 25 February 2021.
Murphy, K (2012) Machine Learning: A Probabilistic Perspective. MIT Press, Cambridge, MA. https://raw.githubusercontent.com/kerasking/book-1/master/ML%20Machine%20Learning-A%20Probabilistic%20Perspective.pdf
O'Leary D. L (2021). “Smart” Lawy t” Lawyering: Integr ering: Integrating T ating Technology Competence int echnology Competence into the Legal Practice Curriculum. Journal of University of New Hampshire Law Review. 19(2), 197-272. https://scholars.unh.edu/unh_lr/vol19/iss2/2
Siedel G, Haapio H (2010). Using proactive law for competitive advantage. American Business Law Journal, 47(4), 641–686. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1664561
 Surden, H (2019). Artificial Intelligence and Law: An Overview. 35 Ga. St. U. L. Rev. 1305 https:// scholar.law.colorado.edu/articles/1234 Accessed 8 March 2021.
Vaishya R, Javaid M, Khan I,H, Haleem A (2020). Artificial Intelligence (AI) applications for COVID-19 pandemic. Diabetes Metab Syndr Clin Res Rev 14(1), 337–339. DOI: 10.1016/j.dsx.2020.04.012