دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

تعارض میان اصل آزادی قراردادها و الزامات نظم عمومی در قراردادهای خصوصی و دولتی در حقوق فرانسه و ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم، قم، ایران
چکیده
اصل آزادی قراردادها، در نظام‌های حقوقی مختلف به‌مثابه مبنایی برای شکل‌گیری و تنظیم قراردادها تلقی شده است. این اصل بر این پیش‌فرض استوار است که اشخاص بالغ، عاقل و مختار، صلاحیت دارند تا آزادانه، بدون دخالت غیرموجه حاکمیت، روابط قراردادی خود را تعریف و اداره کنند. با این حال، این آزادی مطلق نبوده و به‌ویژه در بستر قراردادهای دولتی که طرف دیگر آن یکی از نهادهای عمومی یا مأموران دولت است، در معرض محدودیت‌هایی ناشی نظم عمومی قرار می‌گیرد. نظم عمومی، مفهومی سیال ولی بنیادین در نظام حقوقی است که با هدف حفظ منافع عمومی، مصالح جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی از آزادی اراده، بر قراردادها سایه می‌افکند. در این میان، قراردادهای دولتی به دلیل پیوند وثیق با اهداف حکمرانی، تأمین منافع عمومی و اداره مطلوب امور عمومی، مشمول قواعد خاصی می‌شوند که عمدتاً با هدف تضمین شفافیت، عدالت، رقابت سالم و جلوگیری از فساد تنظیم شده‌اند؛ قواعدی که بعضاً در تعارض آشکار با اصل سنتی آزادی قراردادها قرار می‌گیرند. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، به بررسی چالش‌ها و تنش‌های مفهومی و عملی ناشی از تقابل اصل آزادی قراردادها با الزامات نظم عمومی در چارچوب قراردادهای دولتی می‌پردازد. ابتدا مفهوم و مبانی هر یک از دو اصل مذکور، به‌ویژه در پرتو آموزه‌های حقوق مدنی و حقوق عمومی تبیین می‌شود، سپس با تحلیل ماهیت قراردادهای دولتی و جایگاه خاص آن‌ها در نظم حقوقی، به تبیین نمودهای تعارض میان دو اصل در مرحله انعقاد، اجرا و تفسیر این قراردادها پرداخته می‌شود. همچنین، با بهره‌گیری از تجارب حقوق تطبیقی، به‌ویژه حقوق فرانسه به‌عنوان نظامی که تمایز روشنی میان قراردادهای خصوصی و عمومی قائل است، نشان داده می‌شود که چگونه نظام‌های حقوقی می‌کوشند تا از رهگذر ابزارهایی چون مداخله قانون‌گذار، تفسیر محدودکننده اراده، یا ارائه نظریه‌های تلفیقی چون نظریه تعدیل قراردادها، تعادلی میان آزادی اراده و نظم عمومی برقرار سازند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
1.      کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها (جلد اول و دوم)، نشر میزان، چاپ پانزدهم، ۱۴۰۲
2.      صفایی، سید حسین و قاسم‌زاده، اسدالله. حقوق مدنی: تعهدات، قراردادها، تهران: نشر میزان، چاپ دهم، ۱۴۰۱
3.      شریعت باقری، محمدجواد، حقوق بین الملل خصوصی، تهران: نشر میزان، 1401
4.      زکی زاده، عصمت ؛ توسلی نائینی، منوچهر ؛ احمدی، سید محمدصادق، (1398)، تبیین اصول شفاف سازی و آزادی اطلاعات به عنوان مولفه های حکمرانی مطلوب در پرتو نظام حقوقی حاکم بر قراردادهای دولت، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری،  شماره 39
5.      زارعی، محمد حسین ؛ مولایی، آیت، (1392)، گستره اصل نسبی بودن در قراردادهای اداری نظام های حقوقی فرانسه،انگلستان و ایران، تحقیقات حقوقی، 12
6.      قاسمی، محسن، (1401)، ماهیت حقوقی و کارکردهای اقتصادی قراردادهای توزیع، تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، شماره 17، DOI: 10.22034/law.2023.562207.1197
7.      محمدی، قاسم؛ جواهرکلام، محمدهادی ؛ جمالی، مرتضی(1401)،تأثیر «بطلان» و «انحلال» عقد بر شرط ضمن آن؛ تدارک قاعده برای «استقلال شرط از عقد» از منظر حقوق اسلامی و رویه قضایی، تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، شماره 17 doi: 10.22034/law.2021.533203.1088
8.      علوی قزوینی، سید علی، وکیلی مقدم، محمد حسین، (1389)، بازنگری در مفاد قرارداد، مطالعات حقوقی معاصر، 1
9.      اسماعیلی، میترا، رادان جبلی، علی و توسلی نائینی، مونچهر، (1398)، تحول مفهوم قرارداد به تاثیر از نقش دولت در نظام حقوقی ایران، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 44
10.    هداوند، مهدی، (1389)، حقوق اداری تطبیقی، تهران: سمت
منابع لاتین
Ouvrages et Articles
11.    Carbonnier, Droit civil, (2004), t. 4, Les obligations
12.    Terré, Francais. & Simler, Philippe., (2005), Droit civil – Les obligations, Dalloz
13.    Rivero, Jean , (1994), Droit administratif, PUF
14.    Chapus, René, (1996), Droit administratif général, Montchrestien, 1996, t. 1
15.    Carbonnier, Jean, (2000), Droit civil, t. 4, PUF
16.    Chapuis, René , (2005), Droit administratif, Dalloz
17.    Pactet, Phillipe, (2010), Institutions administratives, LGDJ
18.    Rivero, Jean, (1997), Droit administratif, Dalloz
19.    De Laubadère, André, (1999), Traité de droit administratif, t. 2, LGDJ
20.    Wallace, Jean, (2014), Le droit des contrats administratifs, PUF
21.    Wach, Patrick, (2010), Contrats publics et sécurité juridique, Dalloz
22.    Jacques Petit, (2020), Les juridictions administratives en France, Dalloz
23.    Craig, Paul, (2022), EU Administrative Law, Oxford University Press
Jurisprudence
24.    CE, 30 mars 1916, Compagnie générale d’éclairage de Bordeaux, Rec. p. 125
25.    CE, 20 avril 1956, Époux Bertin et Ministre de l’Agriculture