دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

نگرشی تحلیلی بر کنوانسیون برخورد مساوی با اتباع بیگانه در مسئولیت مدنی ناشی از حوادث کار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jpl.2026.2088746.1319
چکیده
معضل اتباع بیگانه و کارگران مهاجر و تنظیم چارچوب‌های حقوقی برای روابط آن‌ها، مخصوصا با کارفرمایان، در تمام دنیا و البته در ایران وجود دارد. کنوانسیون برخورد مساوی با اتباع بیگانه درخصوص جبران خسارت ناشی از حوادث کار، مقاوله‌نامه‌ای است مختصر و در عین حال، راهگشا که ایران نیز به آن پیوسته‌است. اما کم‌توجهی به آن در حقوق کار، افزون بر بی‌پاسخ گذاشتن چالش‌های عملی در تنظیم روابط حقوقی کارگران به‌ویژه با کارفرمایان، باعث خلا ادبیات حقوقی و پژوهشی درخصوص موضوع این معاهده شده‌است. در این تحقیق، با روش تحلیلی-توصیفی، به بررسی و تحلیل مفاد و الزامات این کنوانسیون پرداخته خواهد شد و ابهامات و پرسش‌های پیرامون آن از جمله چیستی مفهوم دقیق کلید‌واژه‌های "برابر"، "رفتار"،"جبران خسارت حادثه کار" و "اتباع بیگانه کارگر" پاسخ داده خواهد شد و جایگاه آن در حقوق ایران مشخص می‌گردد. نسبت‌سنجی این کنوانسیون با سایر قوانین داخلی و قلمروشناسی آن برای اعمال و اجرا از جمله بحث‌های پیچیده در خصوص جبران خسارت در حقوق کار است که تلاش شده تا با نگاهی جامع به قوانین به آن پرداخته شود. پرسش اصلی آن است که آیا این کنوانسیون در حقوق ایران اجرا می‌شود یا خیر و اینکه اصلا چنین قابلیتی را دارد؟ به نظر پاسخ به هردو پرسش پیش‌گفته مثبت باشد و این کنوانسیون می‌تواند باتوجه به ظرفیت‌های زیادی که دارد، به‌ویژه به‌عنوان تکمیل‌کننده‌ی خلاهای قانونی در زمینه‌ی مسئولیت مدنی در حوادث کار، در حقوق ایران اجرا شود. گرچه این کنوانسیون به عنوان یک سند و مستند حقوقی می‌تواند گره‌گشای مسائل متعددی در حقوق ایران باشد اما اجرایی شدن آن با چالش‌هایی مواجه است که به صورت کلی می‌توان این چالش‌ها را در دو دسته طبقه‌بندی نمود: اول چالش‌های مربوط به فهم ظریف و علمی کنوانسیون که در قالب تحلیل دقیق حقوقی باید ارائه گردد؛ و دوم چالش‌هایی که از حیث تعارض با سایر مستندات حقوقی در حقوق ایران ایجاد می‌شود. در این پژوهش هر دو دسته از چالش‌های پیش‌گفته مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-منابع عربی
-مظفر، محمدرضا،اصول الفقه، دارالنعمان، الطبعه الثانیه، ۱۳۸۶هجری قمری، نجف الاشرف
-منابع فارسی
-کتاب
-آقایی، بهمن، فرهنگ حقوقی بهمن، گنج دانش، چاپ ششم، ۱۳۹۸، تهران
-الماسی، نجادعلی، حقوق بین‌الملل خصوصی،چاپ بیستم، نشر میزان، ۱۴۰۰، تهران
-امامی، میر سید حسن، حقوق مدنی، جلد نخست، انتشارات اسلامیه، چاپ چهلم، ۱۴۰۱، تهران
-صفایی، سید حسین و حبیب‌الله رحیمی، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)،انتشارات سمت، چاپ چهاردهم، ۱۴۰۰، تهران
-عراقی، سید عزت‌الله، حقوق کار، جلد نخست، انتشارات سمت، چاپ نهم، ۱۳۹۲، تهران
-کاتوزیان، امیرناصر،حقوق مدنی (وقایع حقوقی)، سهامی انتشار، چاپ اول، ۱۳۷۷، تهران
-کاتوزیان، امیرناصر، قانون مدنی در نظم کنونی، نشر میزان، چاپ شصتم، ۱۳۹۹، تهران
-محمدی، ابوالحسین،مبانی استنباط حقوق اسلامی (اصول فقه)، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سی‌و‌سوم، ۱۳۸۸، تهران
-نصیری، محمد،حقوق بین‌الملل خصوصی، نشر آگه، چاپ چهل و یکم، ۱۴۰۰، تهران
-هاشمی، سید محمد،حقوق کار،نشر میزان، چاپ اول، ۱۳۹۶، تهران
-مقاله
-بادینی، حسن، " قواعد حاکم بر اعمال همزمان نظام‌های جبران خسارت (مسئولیت مدنی، بیمه و تامین اجتماعی)،فصلنامه حقوق مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران،دوره ۳۸، شماره ۲، ۱۳۸۰، ۳۹-۶۸
-بادینی، حسن و فرناز فروزان بروجنی، "بررسی تطبیقی تقصیر نابخشودنی زیان‌دیدگان ممتاز در حوادث کار و رانندگی"، فصلنامه تحقیقات حقوقی،شماره ۸۵، ۱۳۹۷، ۳۵-۵۹
-خدابخشی، عبدالله، "پیشگیری از حوادث ناشی از کار"،مجله حقوقی دادگستری، سال ۷۳، شماره ۶۸، ۱۳۸۸، ۹۳-۱۱۹
-سیاه‌بیدی کرمانشاهی، سعید و رسول بهرام‌پوری، "قانون حاکم بر دعاوی مسئولیت مدنی؛ تحول قواعد حل تعارض قوانین در دعاوی مسئولیت مدنی"، فصلنامه رای، شماره ۲۵، ۱۳۹۷، ۳۹-۴۸
-صابر، محمود و نسرین طباطبایی حصاری، "رجوع سازمان تامین اجتماعی به کارفرمای مقصر در ورود خسارت به کارگر بیمه شده"، نشریه پژوهش‌های حقوقی، شماره ۲۵، ۱۳۹۳، ۱۱۳-۱۳۲
-کاظمی، محمود، "تاثیر رشد فناوری بر حقوق مسئولیت مدنی"، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 3، بهار و تابستان 1404، 310-343 doi:  10.22034/jpl.2025.721256
 
-موسی‌پور، میثم و ابوذر اسماعیلی جمکرانی، " تحلیل مبانی و شرایط مسئولیت مدنی کارفرما ناشی از فعل کارگر در حقوق ایران و انگلیس"،پروهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره ۱۰، شماره ۲، پیاپی ۳۶، ۱۴۰۲، ۱۶۵-۱۸۶
-میرزاده کوهشاهی، نادر، محمدحسین مهرتاش و محمدجواد شفقی، "اصول ماهوی تفسیر در حقوق کار در پرتو اصل 166 قانون اساسی"، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، دوره 1، شماره 1، بهار و تابستان 1403، 309-338  10.22034/jrpl.2025.720742 doi: 
-منابع لاتین
-Bernard, Ctherine and Bob Hepple, Substansive Equality, the Cambridge Law Journal, 59(3), 2000, 562-585
-Bosniak, Linda S, Human rights, state sovereignty and the protection of undocumented migrants under the International Migrant Workers Convention,international migration, 25, 737, 1991
-Compa, Lance A and Stephen F Diomond , Human rights, labour rights and International trade, University of Pennsylvania press, 1966
-Dolvic, Jon Erik and Jelle Vissere, Free movement, equal treatment and workers rights: can the European Union solve its trilemma of fundamental principles?, industrial relations journal, 491-509, 40(6), 2009
-Fredman, Sandra, Emerging from the shadows: Substantive equality and article 14 of the European Convention on human rights, human rights law review, 16(2), 2016, 273-301
-Hepple, Bob, Equality and empowerment for decent work, international lab review, 140, 5, 2001
-Taran, Patrick A,Human rights of migrants: Challenges of the new decade,international migration, 38(6),2001, 7-51
-Oxford learner’s pocket dictionary, fourth edition, jungle publication, 2014