دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

تحلیل نحوه برون رفت از وضعیت تعلیق و بلاتکلیفی رابطه زوجیت زوجه در خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه آزاد اسلامی
10.22034/jpl.2026.2087427.1311
چکیده
خانواده، به عنوان یکی از بسترهای اصلی ایجاد امنیت فردی و سلامت اجتماعی، همواره تحت حمایت ویژه‌ی نظام حقوقی قرار دارد. در این میان، وضعیت حقوقی «تعلیق زوجه در رابطه زوجیت» در حقوق ایران، که به وضعیت بلاتکلیفی حقوقی زنی اطلاق می‌شود که علی رغم محرومیت از حقوق زناشویی، به دلیل محدودیت های تقنینی و رویه ای در شرایط تعلیقی و غیرقابل تحمل قرار دارد که چالشی اساسی در قانون‌گذاری و قضاوت ایجاد نموده است. در فقه اسلامی و در مقام مقابله با تداوم مشقت برای چنین بانوانی که در زندگی زناشویی مبتلا به وضعیت تعلیق در رابطه زوجیت خود می باشند این وضعیت با استناد به آیه مبارکه 129 سوره نساء و قواعدی چون «نفی عسر و حرج» و «لاضرر» به‌شدت مذموم شمرده شده است. در این پژوهش، با رویکردی تحلیلی- استدلالی به مطالعه آسیب شناسی ساختاری و رویه‌ای موجود در قوانین و رویه قضایی محاکم ایران در مواجه با این وضعیت پرداخته شده است. تحلیل بند 3 تبصره ماده 1130 قانون مدنی (محکومیت قطعی زوج به حبس پنج سال یا بیشتر)، نشانگر آن است که بازه های زمانی طولانی، در عمل موجب استمرار وضعیت حقوقی تعلیق بعضی از زنان شده است که این امر با هدف غایی فقه در راستای رفع مشقت از افراد، در تضاد قرار می گیرد. ادامه این وضعیت منجر به تحمیل تکلیف اثباتی فزاینده بردوش زوجه شده و نیز زمینه ساز اتکای بیش از حد به تشخیص فردی قاضی در احراز عسرو حرج است و منجر به تشتت در آراء مربوطه می باشد. این مقاله بر ضرورت بازنگری در مواعد قانونی و تعیین مصادیق عینی و سنجه های مشخصی برای احراز عسرو حرج، به منظور توسعه نظام حقوقی در جهت تامین عدالت خانواده تأکید می‌ نماید و پیشنهاد می شود رویه‌ای وحدت‌بخش، حمایتی و منطبق با موازین شرعی، کرامت انسانی و امنیت قضایی زوجه را تضمین نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

       * قرآن کریم.   (1385) ترجمه الهی قمشه ای، مهدی، تهران، پیام حق،
1- امامی، سید حسن.(1357)، حقوق مدنی، چاپ ششم، تهران، کتابفروشی اسلامیه
2- پورمند، محسن و علیدوستی شهرکی، ناصر.(1404) « بررسی رویه قضایی محاکم ایران پیرامون اثبات عسر و حرج زوجه در طالق قضایی ناشی از بیماریهای نوین زوج»، دوفصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 4، شماره 8، پاییز و زمستان 1404 doi: 10.22034/analysis.2025.2073442.1126
3- جعفری لنگرودی، محمد جعفر.(1386)، حقوق خانواده، چاپ چهارم، تهران، گنج دانش
4- حسینی زبیدی،محمود مرتضی. (1414 ه.ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، چاپ نخست، جلدهای 7 و 12، بیروت، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع،
5- خوانساری، سید احمد. (بی تا)، جامع المدارک، چاپ دوم،تهران، مکتبه الصدوق
6- خمینی، سید روح الله. «بی تا»، تحریر الوسیله، جزء الثانی، «بی جا»
7- رضوی، سید محمد و رضوی، سیدعلی. (1397) «راهکارهای برون رفت از تعلیق زوجیت»، مطالعات جنسیت و خانواده، شماره 11، پاییز و زمستان 1397
8- شبیری زنجانی، سید موسی. (1402)، کتاب نکاح، جلد پنجم، قم، انتشارات مرکز فقهی امام محمد باقر(ع)
9- شریف، علی. (1377)، حقوق خانواده، چاپ اول، انتشارات دنیای نور
10- شمس، زینب. (1395)، معلقه شدن زوجه و آثار حقوقی آن، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران
        11- شیخ طوسی، سید اسعد. (1370)، احوال شخصیه، جلد اول، چاپ اول، تهران، مرکز نشر دانشگاهی
        12- صفایی، سید حسین و امامی، اسدالله. (1393)، مختصر حقوق خانواده، چاپ سی و نه، تهران، بنیاد حقوقی میزان
        13- طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم. ( 1409 ه ق)، العروه الوثقی، جلد 2، بیروت- لبنان، موسسه الاعمی للمطبوعات
        14- طبری، ابوجعفرمحمد بن جریر. (1412 ه ق )، جامع البیان فی تفسیر القرآن، جلد 5، بیروت، دارالمعرفه
15- عمید، حسن. (1378)، فرهنگ عمید، جلد دوم، چاپ پانزدهم، تهران، امیر کبیر
16- فلاح، علی و صفایی، سید حسین. (1399)، تعادل حقوق زوج و زوجه در زمینه طلاق براساس قانون حمایت خانواده 1391 و ماده واحده پیشنهادی سال 1398، نشریه پژوهش نامه اسلامی زنان و خانواده، شماره 33، بهار 1399
17- کاتوزیان، ناصر. ( 1388)، دوره حقوق مدنی خانواده، جلد اول، چاپ اول، تهران، شرکت سهامی انتشار
18- کاتوزیان، ناصر. (1400)، دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده، چاپ یازدهم، تهران، بنیاد حقوقی میزان
19- کاتوزیان، ناصر. ( 1388)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ بیست و سوم، تهران، بنیاد حقوقی میزان
20- کیائی، عبدالله. (1384)، قانون مدنی و فتاوای امام خمینی ( قدس سره)، جلد دوم، چاپ اول، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها(سمت) شماره انتشار1001، حقوق 53 و موسسه نشر آثار حضرت امام (ره)
21- محقق داماد، سید مصطفی. (1402)، قواعد فقه بخش مدنی2، چاپ نوزدهم، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)
22- محقق داماد، سید مصطفی. ( 1404)، قواعد فقه بخش مدنی (مالکیت- مسوولیت)، چاپ شصت و شش، تهران،مرکز نشر علوم اسلامی
23- ملک زاده، فهیمه. (1401 )، قواعد فقه خانواده، چاپ اول، تهران، انتشارات مجد
24- موسوی بجنوردی، سیدمحمد. (1398)، قواعد فقهیه، جلد اول، چاپ هفتم، تهران، انتشارات مجد
25- موسوی خوئی، سید ابوالقاسم. (1422 ه ق )، مصباح الاصول، جلد 1، چاپ اول، قم، موسسه احیاء آثار الام الخویی
                26- نجفی، محمد حسن (صاحب جواهر). ( 1404 ه.ق )، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلدهای 31 و 32، چاپ هفتم، بیروت
  27- یزدی، امید. (1402)، خانواده در نظم حقوقی کنونی، چاپ دوم، انتشارات کتاب آوا
                28- یزدانی، غلامرضا. (1397)، حقوق خانواده- تحلیل فقهی/ حقوقی، چاپ اول، انتشارات مجد