دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

بررسی ابعاد حقوقی تعویض بارنامه در حمل و نقل دریایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق نفت و گاز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
تعویض بارنامه (Switch Bill of Lading) به‌عنوان یکی از فرایندهای رایج و در عین حال حساس در حمل‌ونقل دریایی بین‌المللی، به معنای جایگزینی یک بارنامه اصلی با بارنامه‌ای جدید است که در آن اطلاعات کلیدی از جمله نام و نشانی فرستنده و گیرنده، مبدأ یا مقصد کالا و در برخی موارد حتی مشخصات ظاهری محموله تغییر پیدا می‌کند. این اقدام معمولاً در پاسخ به اقتضائات و ضرورت‌های تجاری نظیر تغییر خریدار در میانه مسیر حمل، نیاز به صدور اسناد منطبق با توافقات خریدار نهایی، یا گاه در شرایط خاص‌تر برای دور زدن موانع تجاری، مقررات محدودکننده و تحریم‌های بین‌المللی صورت می‌گیرد. با وجود نقش پررنگ این پدیده در تسهیل تجارت بین‌المللی و انعطاف‌پذیر ساختن فرایند حمل‌ونقل، باید توجه داشت که تاکنون هیچ‌یک از قواعد بین‌المللی ناظر بر حمل‌ونقل دریایی کالاها، از جمله قواعد لاهه (نسخه‌های مختلف آن)، هامبورگ 1978 یا روتردام 2008، به‌طور مستقیم و صریح به موضوع تعویض بارنامه نپرداخته‌اند.
در نظام حقوقی ایران نیز، مقررات مدون و روشنی در این زمینه وجود ندارد و این امر می‌تواند منجر به بروز ابهام‌ها و اختلافات حقوقی میان ذی‌نفعان شود. در این چارچوب، پرسش اساسی آن است که فرایند تعویض بارنامه چگونه انجام می‌شود و از منظر حقوقی با چه آثار، محدودیت‌ها و چالش‌هایی همراه است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای، تحلیل رویه‌های قضایی و مطالعه اسناد بین‌المللی مرتبط، در پی پاسخ‌گویی به این پرسش‌هاست. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که هرچند تعویض بارنامه می‌تواند ابزاری مؤثر برای انعطاف‌پذیری در معاملات بین‌المللی باشد، اما اعتبار حقوقی آن منوط به رعایت الزامات و شرایطی چون احراز صلاحیت درخواست‌کننده، ابطال کامل نسخه‌های پیشین و به‌کارگیری فناوری‌های نوین به‌ویژه اسناد حمل الکترونیکی است. رعایت این پیش‌شرط‌ها می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از سوءاستفاده، کاهش دعاوی حقوقی و ارتقای امنیت و شفافیت در اسناد حمل‌ونقل دریایی ایفا کند.


کلیدواژه‌ها
موضوعات

فهرست منابع
منابع فارسی
1.    جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1392). ترمینولوژی حقوق، چاپ 25، انتشارات گنج دانش، تهران.
2.    ویلسون، جان اف (1401). حقوق حمل و نقل دریایی، ترجمه مجتبی جوانمردی، انتشارات میزان، تهران.
مقالات
3.    اربابی، مسعود و حاتمی پور، نوید (1399). تعیین قانون حاکم بر بارنامه دریایی توسط دادگاه های ایران و انگلستان، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 23(92)، 223-247، DOI: 10.22034/jlr.2020.185242.1695
4.    السان، مصطفی و امینی، وحید (1393). مطالعه تطبیقی جایگزینی بارنامه کاغذی با بارنامه الکترونیکی دریایی، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 71(18)، 63-35.DOI: 20.1001.1.17350794.1393.18.71.2.3
5.    براری چناری، یوسف و جهانیان، مجتبی (1395). صدور و مندرجات بارنامه دریایی در قوانین ایران و اسناد بین‌المللی، مجله حقوقی دادگستری؛ 80(93)، 36-13. https://doi.org/10.22106/jlj.2016.19857  DOI:
6.    صفایی، سید حسین(1364)، قوه قاهره یا فورس ماژور (بررسی اجمالی در حقوق تطبیقی و حقوق بین الملل و قراردادهای بازرگانی بین المللی)، مجله حقوقی بین المللی، شماره 3.
7.    عرب احمدی، مجید رضا، السان، مصطفی و نوشادی، ابراهیم(1398). بررسی تطبیقی کارکرد بارنامه به عنوان سند مالکیت، نشریه علمی دانش حقوق مدنی، سال هشتم، شماره 1، 100-89 .  DOI: 10.30473/clk.2019.6159
8.    عینی، مجتبی و رضوی، سید محمد حسن (1402). تحلیل حقوقی شروط تحریم در قراردادهای چارتر‌پارتی نفت‌کش‌ها؛ با تأکید بر آخرین تحولات شروط استاندارد، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 15(4)، 93-65، DOI: 10.22099/jls.2023.43161.4671 .
9.    نوری یوشانلویی، جعفر و تیموری، زهره (1401). تحلیل حقوقی اعتبار بارنامه‌های مبتنی بر فناوری زنجیره بلوکی در تجارت نفت، مطالعات حقوق انرژی، 8(2)، 479-498، DOI:  10.22059/jrels.2023.346301.504
10.    نوری یوشانلویی، جعفر و حسینی، سمیرا سادات (1402). تحلیل حقوقی قابلیت دریانوردی در قراردادهای حمل و نقل دریایی کالا (بارنامه و چارترپارتی)، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 15(2)، DOI:10.22099/jls.2023.39795.4283
11.    طاهری، فرزاد و مظلوم رهنی، علیرضا و تقی زاده انصاری، مصطفی (1399). بررسی ماهیت بارنامه دریایی با تاکید بر قوانین و مقررات حاکم بر تحویل کالا. دومین کنفرانس بین المللی فقه، حقوق و پژوهش های دینی، https://civilica.com/doc/1193602/
اسناد قانونی
12.    قانون الحاق دولت شاهنشاهی ایران به هفت قرارداد بین المللی دریایی مصوب سال 1344، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/95868
13.    قانون دریایی ایران مصوب سال 1343، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/95589
14.   قانون مدنی ایران مصوب سال 1307
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.