دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دعاوی دوتابعیتی ها دارای تابعیت مشابه با کشور میزبان سرمایه در داوری های سرمایه گذاری بین المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، ایران
چکیده
سرمایه گذاری خارجی عاملی مهم در توسعه اقتصادی کشورهای مختلف جهان، بخصوص کشورهای در حال توسعه محسوب می شود و از این جهت کشورهای مختلف با انعقاد معاهدات دوجانبه با کشورهای دیگر، سعی در فراهم نمودند شرایط مطلوبتر سرمایه گذاری، برای اتباع کشور طرف معاهده دارند. در این خصوص از آنجایی که سرمایه گذاران معمولا به دادگاه های داخلی کشورهای میزبان سرمایه خوش بین نیستند، و همواره احتمال جهت گیری آنها به نفع کشورهای میزبان سرمایه را می دهند، معمولا رجوع به نهاد داوری بین المللی به عنوان مرجع بی طرف حل اختلافات، در معاهدات دوجانبه سرمایه گذاری درنظر گرفته می شود. در این رابطه مسئله طرح دعوا از سوی اشخاص دوتابعیتی دارای تابعیت واحد با کشور میزبان سرمایه در دیوان های داوری سرمایه گذاری بین المللی، همواره یکی از بحث برانگیز ترین موضوعات درداوریهای سرمایه گذاری بوده است. در این خصوص هر چند دیوان داوری ایکسید با توجه به حکم صریح مندرج در بند 25 (2) (الف) این کنوانسیون، از ‍‍پذیرش دعاوی اشخاص مذکور خودداری نموده اند، با این وجود سایر مراجع داوری بسته به شرایط پیش بینی شده در معاهده دوجانبه سرمایه گذاری مربوطه و برخی عوامل دیگر همانند تابعیت غالب و مؤثر، موضع متفاوتی اتخاذ نموده اند. یافته های این تحقیق که با روش کتابخانه ای و با ابزار فیش برداری و از طریق مداقه در آراء دوری انجام شده، مؤید آن است که هر چند دیوان داوری ایکسید تأکید بر عدم پذیرش ادعاهای مطرح شده از سوی اشخاص دوتابعیتی بر علیه کشور میزبان سرمایه؛ در فرض داشتن تابعیت یکسان با کشور میزبان سرمایه به عنوان خوانده پرونده را دارند، با این وجود سایر مراجع داوری تشکیل شده تحت قواعد داوری آنسیترال از چنین استثنایی پیروی ننموده اند و بسته به شرایط و مقتضیات هر پرونده اتخاذ تصمیم نموده اند. بدین ترتیب، اختلاف نظر موجود در میان نهادهای داوری، همچنان بر اهمیت و پیچیدگی مسئله دوتابعیتی‌ها در دعاوی سرمایه‌گذاری بین‌المللی می‌افزاید.
کلیدواژه‌ها

الف) فارسی
ابراهیمی، سید نصراله، سلطان زاده، سجاد (1393). مفهوم سرمایه‌گذاری در رویه داوری مرکز حل‌و‌فصل اختلافات سرمایه‌گذاری خارجی (ایکسید). مجله حقوقی بین المللی 31(50):77-108.
ابریشمی، علی مقدم، ضمامی، حامد (1397). نقش دکترین خرق حجاب در تعیین تابعیت سرمایه گذار خارجی در رویه داوری ایکسید. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی‌ 16: 113-88.
انوری، مونا، قاسم زاده زاویه، سید مرتضی، ظاهری، علیرضا (1401)، بررسی تطبیقی وضعیت و پیامدهای مثبت و منفی تابعیت مضاعف در حقوق ایران، روسیه و کامن لا، ماهنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(9) ،صص 404-379.
آقاحسینی، محسن (1364). بررسی مواضع و نقطه نظرهای جمهوری اسلامی ایران و دولت آمریکا در پروندة الف/18 دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده در مورد تابعیّت مضاعف، مجله حقوقی بین المللی، 4 (4):90-51.
باغبان، رحیم، یکتا، حدیث (1400). معیارهای تشخیص قرارداد سرمایه‌گذاری در داوری سرمایه‌گذاری خارجی. دانشنامه حقوق اقتصادی 28(19): 292-317.
السان، مصطفی، تاجی ،زریر نگین (1402). چالش‌های داوری سرمایه‌گذاری خارجی با تاکید بر نظام حقوقی ایران، پژوهشهای حقوقی 22(55): 139-115.
عبداللهی، محمد جواد، کریمی، محمد (1403). تحلیلی بر معیار «کمک به توسعه اقتصادی دولت میزبان» برای تحقق مفهوم قراردادهای سرمایه‌گذاری تحت کنوانسیون داوری ایکسید. دانشنامه حقوق اقتصادی 31(26): 146-161.
پیلوار، رحیم، ساری، محمدرضا(1403). اسباب تحقق شروط ناقص در داوری تجاری بین المللی و راههای مقابله با آنها با نگاهی به شرط داوری وایپو، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی پژوهشکده حقوق و قانون ایران،  1( 1): 109-79.  doi: 10.22034/jpl.2024.718551
فتاحی بافقی، محمد امیر، محبی، محسن، بهمنی، محمد، زارع، علی (1400). قواعد ماهوی داوری‌های سرمایه‌گذاری خارجی در اتحادیه اروپا و معاهده لیسبون. مطالعات فقه اقتصادی 3(2): 201-218 
قلعه شاخانی، سجاد (1401). جایگاه و وضعیت نهاد داوری در حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه‌گذاری. مجله فقه و حقوق نوین 3(9): 192-167.
کاظمیان، پریسا، عبداللهی، محبوبه، عباسی نیا، سعید (1403). نقش کنوانسیون ایکسید در داوری و توسعه سرمایه گذاری اقتصادی. مطالعات فقه اقتصادی 6(1): 121-140.
مافی، همایون، افشار ونگینی، رحمان (1401). ایجاد دادگاه تجاری در راستای اصل سرعت در آیین دادرسی، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 5(14):
مشهدی زاده، علیرضا، قدرت نماشبستری، امیرحسین (1402). انتساب مسئولیت به دولتها در رویة داوری ایکسید. مجلة حقوقی بین المللی 70: 132-108.
میرمحمدی، سیدمصطفی، خمیسی زاده، مهران (1399). اصلاح ساختار حل و فصل اختلافات دولت- سرمایه گذار و امکان سنجی تاسیس دیوان دائمی سرمایه گذاری بین المللی. حقوق تطبیقی 7(1): 322-295.
ب) انگلیسی
Alvarez, G.M., Fouret, J., Gerbay, R. (2019). The ICSID Convention, Regulations and Rules A Practical Commentary, UK: Edward Elgar Publishing.
Artamonova, I. (2025). New Developments in International Investment Agreements as Regards Foreign Investors' Obligations In Search of a More Balanced Approach, Germany: Logos Verlag Berlin.
Aust, A. (2010). Handbook of International Law, USA: Cambridge University Press.
Babu, R.R., Burra. S. (2018). Locating India in the Contemporary International Legal Order, India: Springer India.
Bjorklund, A.K. (2016). Yearbook on International Investment Law and Policy 2014-2015, USA: Oxford University Press.
Brown, C. (2013). Commentaries on Selected Model Investment Treaties, United Kingdom: OUP Oxford.
C. L. Lim, Ho, Jean, Paparinskis, Martins (2021), International Investment Law and Arbitration Commentary, Awards and Other Materials, USA: Cambridge University Press. 
Collins, D. (2025). Foundations of International Economic Law Second Edition, UK: Edward Elgar Publishing.
Desmet, E, Vermeulen, G (2019), Essential Texts on European and International Asylum and Migration Law and Policy (2nd revised edition), Netherlands: Gompel & Svacina.
Desmet, E., Vermeulen, G. (2022). Essential Texts on European and International Asylum and Migration Law, Netherlands: Gompel & Svacina.
Dolzer, R., Schreder, C. (2012). Principles of International I Investment Law, Second Edition.
Garcia Olmedo, J. (2017). Claims by Dual Nationals Under Investment Treaties: Are Investors Entitled to Sue Their Own States?, Forthcoming, The Journal of International Dispute Settlement , Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3043229, pp. 1-42.
Harwood, M., Batifort, S., Trahanas, C. (2015). Investment Arbitration: Jurisdiction and Procedure, The International Arbitration Review 1 (James H. Carter ed., Law Business Research), Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3047865, pp. 1-24.
Herdegen, M. (2024). Principles of International Economic Law, 3e, United Kingdom: OUP Oxford.
J. Tams, C, Sloan, J. (2013).  The Development of International Law by the International Court of Justice, United Kingdom: OUP Oxford.
Javagal, S. (2024). Bilateral investment treaties: fostering international investment while preserving national sovereignty, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=4859596 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4859596, pp. 1-8.
U. Kannof, A. (2011). Dueling Nationalities: Dual Citizenship, Dominant & Effective Nationality, and the Case of Anwar Al-Aulaqi, Emory International Law Review, Vol. 25, No. 3,  Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1940114, PP. 1371-1430.
Koluman, E. (2020). The Nationality of the Investor in International Investment Arbitration and the Dual Nationality Problem, https://acta.bibl.u-szeged.hu/72785/1/forum_doctorandorum_2020_039-062.pdf, pp. 39-62.
Klabbers, J. (2016).  International Law Documents, United Kingdom: Cambridge University Press.
Kulick, Andreas (2024), General International Law in International Investment Law A Commentary, United Kingdom: OUP Oxford.
Mousavi, Z, Agha Hosseini, M. (2007).The Burden and Standard of Proof in the Case Law of the Iran-United States Claims Tribunal, The Global Community, Vol. 1, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2226971, pp. 105-124.
Mutsau, S. (2017). Revisiting Bilateral Investment Treaties in the 21st Century. A Kenyan and South African Experience, Hamburg: Anchor Academic Publishing.
N. Brower, C, D. Brueschke, J. (2023). The Iran-United States Claims Tribunal, Netherlands: Brill.
Osaghae, Osa-godwin, M Cooney, Thomas. (2024).  From Immigrant to Transnational Diaspora Entrepreneur: The Roles of Enclaves In Their Entrepreneurial Journey, USA: World Scientific Publishing Company.
Paul, N., Segger, M.C.C., Gehring, M.W. (2011). Sustainable Development in World Investment Law, Netherland: Kluwer Law International.
Petsche, M. (2024). The Concept of Investment in ICSID Arbitration, Oxford University Press.
Rajput, A. (2021). Handbook on Investment Arbitration in India, India: Centre for Arbitration and Research, Maharashtra National Law University Mumbai.
Ramić, A, Brodlija, F. (2025). International Investment Law and Dispute Resolution in the Western Balkans Regional Prospects for a European Future, Netherlands: Brill. 
Rovine, A.W. (2013). Contemporary Issues in International Arbitration and Mediation: The Fordham Papers (2012), Netherlands: Brill.
Rubins, N. D., Nektarios Papanastasiou, T., & Kinsella, N. S. (2020).  International Investment, Political Risk, and Dispute Resolution A Practitioner's Guide, USA: Oxford University Press.
Rust, A., Kofler, G., Pantazatou, K., Lyons, T., C. Haslehner, W. (2023). Alternative Dispute Resolution and Tax Disputes, USA: Edward Elgar Publishing Limited.
Singh, K., and Ilge, B. (2016). Rethinking Bilateral Investment Treaties Critical Issues and Policy Choices, Netherlands: Both ends.
Sornarajah, M. (2017). The International Law on Foreign Investment (4th ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Tams, C.J., and Schill, S.W. (2022). International Investment Protection and Constitutional Law, UK: Edward Elgar Publishing Limited.
Treves, E.P. (2017). Investment Treaty Arbitration: Treves, E. P. (2016). Investment Treaty Arbitration: Dual Nationals Are Now Welcome: A Way out of ICSID's Dual Nationality Exclusion. NYUJ Int'l L. & Pol., 49, 607.
Tropper, J., Reinisch, A. (2022). State Silence and International Investment Law. State Silence across International Law (OUP, 2025, Forthcoming). SSRN: https://ssrn.com/abstract=5207884 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5207884, PP. 1-53.
Viñuales, J., Waibel, M. (2021). ICSID Reports: Volume 19, United Kingdom: Cambridge University Press.
Zamani, h, Abrishami, A. (2019). The Role of Piercing the Corporate Veil doctrine in determination of foreign investor's nationality in ICSID Arbitration Procedure, Public Law Research, Volume 20, Issue 61, pp. 93-120. [in Persian ].