دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

عناصر تشکیل‌دهنده وانمودسازی قرارداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
وانمودسازی قرارداد، به عنوان یک عملیات حقوقی در نظر گرفته می‌شود که به موجب آن طرفین با انعقاد یک قرارداد پنهان، قصد دارند آثار قرارداد ظاهری ( قرارداد وانمود شده) خود را که هم‌زمان با آن، قراردادِ دیگری به عنوان قرارداد پنهان منعقد شده است، اصلاح یا حذف نمایند. در چنین مواردی، توافق ظاهری منعکس‌کننده‌ی قصد واقعی طرفین نیست بلکه صرفاً در راستای پنهان کردن رابطه‌ی حقوقی واقعی آنها عمل می‌کند. انعقاد دو قرارداد مذکور، یکی قرارداد ظاهر و دیگری پنهان، تحت شرایطی می‌تواند منجر به شکل‌گیری عملیات وانمودسازی قرارداد شود؛ شرایطی که بخشی از آن حاصل واکاوی شکلی عملیات وانمودسازی (عناصر خارجی) و بخش دیگری از آن حاصل تحلیل محتوای توافق طرفین این عملیات (عناصر داخلی) خواهد بود.

در بررسی عناصر خارجی وانمودسازی قرارداد، به این نکته پی خواهیم برد که صحبت از عملیات وانمودسازی قرارداد، همواره ملازمه با وجود دو قرارداد دارد که نه تنها هردو قرارداد، منطقاً باید به صورت مکتوب تنظیم شده باشند بلکه لزوماً یکی از آن دو قرارداد نیز باید به شکل پنهانی منعقد شود. علاوه بر این، عناصر داخلی وانمودسازی قرارداد نیز مشتمل بر وجود دو عنصر است؛ لزوم هم‌زمانی در انعقاد قراردادها و لزوم وجود تعارض فیمابین آنها.

در نظر علمای حقوق فرانسه و رویه‌ی قضایی این کشور، اختلاف نظر مهمی در خصوص لزوم وجود این عناصر جهت شکل‌گیری عملیات وانمودسازی قرارداد دیده نمی‌شود؛ هرچند در خصوص هر یک از این عناصر و نقش آنها در شکل‌گیری این عملیات، نظرات و آرای متعددی از سوی استادان، حقوقدانان و محاکم فرانسوی ابراز شده است.

در حقوق ایران، علی‌رغم عدم وجود هرگونه نصی در خصوص مفهوم یا نحوه‌ی شکل‌گیری وانمودسازی قرارداد، لیکن به نظر می‌رسد می‌توان عناصر پیش‌گفته را به عنوان عناصر جهانی تشکیل‌دهنده‌ی عملیات وانمودسازی قرارداد در نظر گرفت و در بررسی موضوع در حقوق ایران نیز همان عوامل را مورد مطالعه قرار داد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف) منابع فارسی
کتاب‌ها و مقالات:
·        الشریف، محمدمهدی و صادقی، سید وحید (1404). شرح قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول. چ 2. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        پاکباز، سیامک (1402). شرح قانون مدنی فرانسه؛ اصلاحات 2016. چ 5. تهران: نشر میزان.
·        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). تأثیر اراده در حقوق مدنی. چ 4. تهران: انتشارات گنج دانش.
·        رهبری، ابراهیم و کاظمی آهویی، نجمه. (1395). قرارداد عدم رقابت. چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
·        صفایی، سید حسین (1399). دوره مقدماتی حقوق مدنی. ج2: قواعد عمومی قراردادها. چ 34. تهران: نشر میزان.
·        قاسمی حامد، عباس و پاکباز، سیامک. (1404). مطالعه تطبیقی وانمودسازی در حقوق ایران و فرانسه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. Doi: 10.22034/law.2025.2064870.1668
·        کاتوزیان، ناصر (1398). حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. ج 1: مفهوم. انعقاد و اعتبار قرارداد. چ 2. تهران: گنج دانش.
·        کاتوزیان، ناصر. (1371). حقوق خانواده. ج 1. چ 3. تهران: سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا. تهران.
·        کاتوزیان، ناصر. (1397). حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. ج 3: آثار قرارداد. چ 1. تهران: گنج دانش.
پایان نامه ها:
·        بیگی، مسلم (1389). بررسی فقهی و حقوقی عقود پنهان و آثار آن. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تربیت معلم.
·        صادقی کنعانی، رقیه (1395). بررسی عقود ظاهری (وانمودشده) و پنهانی در حقوق ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد. تبریز: دانشگاه تبریز.
·        میرشمسی، محمدهادی (1380). معامله صوری در حقوق ایران و فرانسه. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه امام صادق.
ب) منابع فقهی
·        الجبعی العاملی، زین‌الدین (شهید ثانی) (1414 ه.ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع‌الاسلام. ج 8. چ 1. قم: موسسه‌ المعارف الاسلامیه.
·        روحانی، سید محمدصادق (1414 ه.ق). فقه الصادق. ج 22. چ 3. قم: موسسه دارالکتاب.
·        سنهوری، عبدالرزاق احمد (بی‌تا). الموجز فی النظریه العامله الالتزامات. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
·        سنهوری، عبدالرزاق احمد (بی‌تا). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. ج 2. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
·        طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1382 ه.ق). الخلاف فی الفقه. ج 2. چ 2. تهران: نشر تابان.
·        طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (بی‌تا). المبسوط فی فقه الامامیه. ج 4. تهران: مکتبه مرتضویه.
·        نجفی، شیخ محمدحسن (1981). جواهرالکلام. ج 31. چ 7. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ج) انگلیسی
·        Guerin. L. & Delpo. Amy. (2007). The Manager's Legal Handbook. Nolo. USA.
د) فرانسوی
Ouvrages
·        Aubry. Ch. et Rau. C. (1922). Droit civil français. T.XII. 5ème éd. par Bartin. Paris: LGDJ.
·        Boré. V.J. (1997). La cassation en matière civil. Paris: Dalloz.
·        Cabrillac. R. (1998). Droit des obligations. 3ème éd. coll. Cours. Paris: Dalloz.
·        Capitant. H. Terré. F. et Lequette. Y. (2000). Les grands arrêts de la jurisprudence civile. T.1. Introduction. 11ème éd. Paris: Dalloz.
·        Carbonnier. J. (2004). Droit civil, les biens, les obligations. T.II. Paris: PUF.
·        Dagot. M. (1967). La simulation en droit privé. Paris: LGDJ.
·        Fabre-Magnan. M. (2004). Les obligations. 1re éd. coll. Thémis Droit privé. Paris: PUF.
·        Gaudemet. E. (2004). Théorie générale des obligations. Paris: Dalloz.
·        Ghestin. J. Jamin. C. et Billiau. M. (2001). Traité de droit civil, Les obligations. Les effets du contrat. 3ème éd. Paris: LGDJ.
·        Julliot  De la morandière. Léon. (1947). Précis de droit civil. T.II. 9ème éd. Paris: Dalloz.
·        Larroumet. C. (2007). Droit civil. Les Obligations, Le Contrat. T.3. 6ème éd. Paris: Economica.
·        Malaurie. Ph. & Aynès. L. & Stoffel-munk. Ph. (2020). Les Obligations. 11ème éd. Paris: LGDJ. Défrénois.
·        Mazeaud. D. (1992). La notion de la clause pénale. Thèse. T.23. Paris: LGDJ.
·        Mazeaud. H. L. et J. Chabas. F. (1998). Leçons de droit civil, Obligations, Théorie générale. T. 2. 1re vol. 9ème éd. Paris: Montchrestien.
·        Planiol. M. et Ripert. G. (1952). Traité pratique de droit civil français. 2ème éd. T.VI. par P. Esmein. Paris: LGDJ.
·        Roland. H. et Starck. B. et Boyer. L. (1993). Droit civil, Obligations, Contrat. T.2. 4ème éd. Paris: Litec.
·        Saghy- Cadenas. P. (2012). La simulation de contrat. Etude comparé en droit civil français et vénézuélien. Thèse de Droit Privé. Université Panthéon-Assas.
·        Sériaux. A. (1998). Droit des obligations. 2ème éd. Paris: PUF.
·        Terré. F. et Lequette. Y. et Simler. Ph. (2009). Droit civil. Les Obligations. 10ème éd. Paris: Dalloz.
·        Weill. A. (1980). Droit civil. Les obligations. 3ème ed. Paris: Dalloz.
Articles
·        Arcelin. L. (2002) Interposition de personne et prête-nom : deux cas de simulation ? ; LPA (Les petites affiches).
·        Bredin. J.-D. (1956). Remarques sur la conception jurisprudentielle de l'acte simulé. RTD. civ.
·        Cohen. A. (1956). Commentaire sur Cour d’appel de Paris. 7ème Ch. 17 mars. 1955. Ginard c. Delafosse. JCP. II. Jurisp. n° 9185.
·        Leduc. F. (1999). Réflexions sur la convention de prête-nom. RTD. civ.
·        Mestre. J. et Fages. B. (2001). L'interposition de personnes ne suppose pas que l'acte ostensible et l'acte secret aient été conclus entre les mêmes personnes. RTD civ. Revue trimestrielle de droit civil. Dalloz.
·        Voulet. J. (1971). Le grief de dénaturation devant la Cour de cassation. JCP. éd. G. I.
Dictionnaire
·        Alain. R. (1998). Le Robert Micro de la langue française. 3ème éd. Dictionnaire. Paris.
·        Cornu. G. (sous la dir.). (2011). Vocabulaire juridique. Association Henri Capitant. 9ème éd. Paris: PUF. Coll. Quadrige.
Jurisprudence
·        CA Paris, 19 mai 1982, JCP G 1983, IV.
·        CA Paris, 9 déc. 1929 : DP 1930, 2.
·        Cass, civ. 1re, 17 fev 2011.
·        Cass. 1re Ch. Civ., 13 janvier 1953, Bull. civ. I.
·        Cass. 1re Ch. civ., 2 juin 1970.
·        Cass. 1re Ch. civ., 3 juin 1975 : Bull. civ. I.
·        Cass. 3ème civ., 19 févr. 1975, préc.
·        Cass. 3ème Ch. civ., 14 nov. 1972, Bull. civ. III.
·        Cass. civ. 1re,  13 janvier 1953.
·        Cass. civ. 1re, 13 janvier 1953, Bull. civ. I.
·        Cass. civ., 18 mai 1897 : DP 1897, 1, p. 505, note de LOYNES.
·        Cass. com., 21 juin 1961.
·        Cass. com., 21 juin 1961, Bull. civ. III.
·        Cass. req., 10 janv. 1939 : Gaz. Pal. 1939, 1.
·        Ch. cass. civ. 1re, 2 juin 1970, Bull. civ. I.
·        Ch. cass. civ. 1re, 28 nov. 2000, n° de pourvoir : 98-14618.
·        Ch. cass. civ. 1re, 28 nov. 2000, RTD civ. 2001.
·        Ch. Cass. Comm. 8 mai 1978, JCP, II, n° 19192.
·        Reims, 1re et 2ème Ch.,15 mai 1973, Gaz. Pal. 1974, 2.
·        Toulouse, 27 avril 1981, Gaz. Pal. 1982, 1, somm. 214.