دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

بازپژوهی مسؤلیت مدنی رباتهای متکی به هوش مصنوعی، مالکان، سازندگان و کاربران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jpl.2026.2087328.1309
چکیده
هوش مصنوعی بعنوان دستاوردی جدید در حوزه‌های مختلف علم و فناوری و اقتصاد و صنعت، مددکار افزایش سرعت و کاهش مسیرها و هزینه‌ها شده و در چشم انداز آینده در تمام وجوه اجتماعی جایی برای خود باز نموده و رفته رفته جایگزین بخش قابل توجهی از نیروی انسانی تصمیم‌ساز و بلکه مجری اراده‌های مولد در زندگی بشری می‌گردد. این فرصتهای نو ظهور، چالشهای متناسب با تعیین کنندگی خود را به همراه داشته و مشکلات جدیدی را موجب شده که از آن جمله، ورود خسارت،تعیین مسبب و مسؤل جبران است. سه گروه اصلی مرتبط با این مسؤلیت‌ها عبارتند از: سازنده، که با طراحی ، ساخت و پیاده سازی هوش مصنوعی زمینه را برای ظهور و ارائه آن را فراهم می‌کند ، مالک هوش مصنوعی که بدلیل مالکیت، و دارا بودن حقوق و تعهدات ناشی از تملک هوش مصنوعی می‌تواند واسطه ایجاد خسارت باشد و دیگری کاربران هوش مصنوعی هستند که به عنوان آخرین حلقه از این ارتباط می‌توانند موجبات ورود خسارت را برای دیگران فراهم سازند. گروه چهارم خود هوش مصنوعی است که اراده و تصمیم فعل زیانبار می‌تواند در کنار مالک، منتسب به خودش تلقی شود. اگر خسارت منتسب به هرکدام از این گروه‌های سه گانه باشد و شرایط مسئولیت مدنی محقق گردد مکلف به جبران خسارت هستند ولیکن در صورتی که ضرر ناشی از تصمیم خود هوش مصنوعی باشد تعیین مسؤل جبران خسارت پیچیده‌تر می-شود. مسؤل شناختن هوش مصنوعی به عنوان جبران کننده خسارت مستلزم وجود شرایطی از جمله؛ اعطای شخصیت حقوقی و متعاقب آن اعطای حق تملک است و این امر مستلزم زیر ساختهای حقوقی و اجتماعی و تغییرات قانونگذاری در چارچوبها و شرایط تحقق مسؤلیت است تا ترتب حق و تکلیف به هوش مصنوعی امکان پذیر گردد. لذا در صورت عدم تحقق این مهم مسؤل شناختن خود هوش موجبات ایجاد خسارات جبران نشده را فراهم می‌سازد که این موضوع مغایر با اصول شناخته شده ی حقوقی است.
کلیدواژه‌ها

فارسی :
1- تگمارک، مکس ،زندگی، انسان بودن در عصر هوش مصنوعی. ترجمه میثم محمدامینی. تهران، فرهنگ نشر نو1398.
2- شهیدی،مهدی،شروط ضمن عقد،انتشارات مجد،چاپ دوم ، 1387.
3-صفایی،سید حسین و رحیمی،حبیب الله،مسئولیت مدنی(الزامات خارج از قرارداد)،انتشارات سمت،چاپ یازدهم،1397
4-  قاسم­زاده، سید مرتضی، الزام­ها و مسئولیت مدنی بدون قرارداد، نشر میزان، چاپ چهارم، پاییز 1387
5- کاتوزیان ، ناصر،حقوق مدنی ، الزام­های خارج از قرارداد ، نشر موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ پنجم .1385
6- اسماعیلی،محسن و ولی پور،علی،مقاله" امکان سنجی مسئولیت مدنی هوش مصنوعی عمومی ناشی از ایجاد ضرر در حقوق مدنی" فصلنامه اندیشۀ حقوقی، سال دوم، شمارۀ ششم، پاییز ١٤٠٠.
7- اکبری، موسی الرضا، مقاله " مفهوم مسئولیت مدنی اشخاص حقوقی "، مجله دادرسی، شماره 50، خرداد وتیر 1384 . 8- حبیبا، سعید و مهردار قائم مقامی، گلریز ) 1401)مقاله ،  "امکان سنجی حمایت از الگوریم های به کار رفته در هوش مصنوعی در قالب کپی رایت، مطالعۀ تطبیقی در اتحادیۀ اروپا و آمریکا." مجلۀ تحقیقات حقوقی،دوره 5 شماره 100
9- ذاکری  نیا، حانیه؛ غلامپور، زهرا،مقاله" الگوریتم­های معقول و متعارف و تقویت نظریۀ قابلیت انتساب مسئولیت مدنی هوش مصنوعی" دوفصلنامۀ علمی حقوق فناوریهای نوین،شماره 9(ب)،پاییز و زمستان 1403
10- عزیزی علویجه‌، مصطفی‌ ،مقاله " بررسی‌ تطبیقی‌ هوش مصنوعی‌ و هوش طبیعی‌ از دیدگاه ابن‌ سینا با تاکید بر امکان مسئولیت‌ حقوقی‌".  مجله فلسفه‌ حقوق، بهار 1402 ، دوره دوم شماره1
11-محمدی ، محمد رضا ، مقاله " مسئولیت مدنی در فضای سایبر " ، کتاب حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات ، نشر معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوّه قضاییه ، چاپ اول ، 1388
12- نظرپور، حمزه؛ ایزدی فرد، علی اکبر؛ محسنی دهکلانی، محمد،مقاله"بررسی فقهی حقوقی مسئولیت مدنی ربات"، نشریه فقه و اصول ،دانشگاه فردوسی مشهد، زمستان 1400 ، شماره 127
انگلیسی:
 
1- Acosta, Raquel, Artificial Intelligence And Authorship Rights,Harvard Journal Of Law And Technology, Feb. 17, 2012:
2- Chagal-Feferkorn, K., (2018) The Reasonable Algorithm (January 2, 2018). Journal of Law, Technology and
Policy, Forthcoming, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3095436
3-Chagal-Feferkorn, K. (2020) How Can I Tell If My Algorithm Was Reasonable? (April 17, 2020). Michigan
4-Telecommunications and Technology Law Review, Forthcoming, Available at SSRN:
https://ssrn.com/abstract=3578399p.21-31
 5-Turing, Alan M., Computing Machinery and Intelligence, 59
6- MIND 236, 433460, 1950:https://www.csee.umbc.edu/courses/471/papers/turing.pdf