دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

شرط معلوم‌بودن موضوع عقد صلح در حقوق ایران و فقه امامیه با نگاهی به مذاهب اربعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
عقد صلح، با وجود جایگاه برجسته‌ اش در میان عقود معین قانون مدنی، همچنان در برخی جزئیات با ابهاماتی مواجه است. یکی از پرسش‌ های مهم در این زمینه، لزوم یا عدم لزوم معلوم بودن موضوع عقد صلح است پژوهش حاضر با گرد آوری اطلاعات از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ ای، با رویکردی تطبیقی به تحلیل مسئله در حقوق ایران، فقه امامیه و فقه مذاهب اربعه پرداخته و بدان نتیجه رسیده است که معلوم‌ بودن موضوع عقد صلح به صورت قاعده اصلی در حقوق ایران و فقه امامیه و نیز فقه سایر مذاهب اسلامی، شرط نیست. با این حال، در جایی که معلوم‌ نبودن موضوع عقد باعث سفهی شدن عقد گردد یا غرر را بر عقد عارض کند، لازم است که موضوع عقد صلح معلوم و معین باشد. علی‌ رغم بیان نکته فوق، اگر در عقدی استعلام از موضوع عقد صلح ممکن نباشد، شرط معلوم‌ بودن موضوع عقد مطرح نمی‌ باشد.عقد صلح، با وجود جایگاه برجسته‌ اش در میان عقود معین قانون مدنی، همچنان در برخی جزئیات با ابهاماتی مواجه است. یکی از پرسش‌ های مهم در این زمینه، لزوم یا عدم لزوم معلوم بودن موضوع عقد صلح است پژوهش حاضر با گرد آوری اطلاعات از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ ای، با رویکردی تطبیقی به تحلیل مسئله در حقوق ایران، فقه امامیه و فقه مذاهب اربعه پرداخته و بدان نتیجه رسیده است که معلوم‌ بودن موضوع عقد صلح به صورت قاعده اصلی در حقوق ایران و فقه امامیه و نیز فقه سایر مذاهب اسلامی، شرط نیست. با این حال، در جایی که معلوم‌ نبودن موضوع عقد باعث سفهی شدن عقد گردد یا غرر را بر عقد عارض کند، لازم است که موضوع عقد صلح معلوم و معین باشد. علی‌ رغم بیان نکته فوق، اگر در عقدی استعلام از موضوع عقد صلح ممکن نباشد، شرط معلوم‌ بودن موضوع عقد مطرح نمی‌ باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.      ابن بابویه، محمد بن علی. (1413 ه.ق.). کتاب من لایحضره الفقیه. ج3. قم: موسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
2.     ابن حجر الهیتمی، أحمد بن محمد. (بی‌تا). الفتاوى الفقهیة الکبرى (فی فقه الشافعی). ج۳. المکتبة الإسلامیة.
3.     ابن حزم. (بی‌تا ). المحلّى فی شرح المجلّى (فی فقه الشافعی). ج ۸. دار الجیل. بیروت.
4.     ابن قدامه. (1968 م.). المغنی لابن قدامة. ویرایش الأولى. ج۴. مکتبة القاهرة. قاهره.
5.     آذرنوش، آذرتاش. (1386). فرهنگ معاصر عربی- فارسی. ج2. تهران: نشر نی.
6.     الإمام عبد الوهاب الشعرانی. (1940م.). المیزان الکبرى للشعرانی. ج۲. چاپ اولی. شرکه المطبعه مصطفى البابی الحلبی.
7.     امامی، میر سید حسن. (1400). حقوق مدنی. ج2. انتشارات اسلامیه. تهران.
8.     بروجردی عبده، محمد. (1380). حقوق مدنی. چاپ اول. گنج دانش. تهران.
9.     بروجردی عبده، محمد. (1395). کلیات حقوق اسلامی. چاپ دوم. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.
10.  جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1395). الفارق. ج۳. چاپ سوم. گنج دانش. تهران.
11.   جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1402). حقوق مدنی: رهن و صلح. چاپ ششم. گنج دانش. تهران.
12.  الحرّ العاملی، محمد بن الحسن. (بی‌تا). وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث. قم.
13.  حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد. (1419 ه.ق.). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة (ط. الحدیثه). ج7. موسسه النشر الاسلامی.
14.  حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد. (بی‌تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة (ط. القدیمة). ج5. دار إحیاء التراث العربی.
15.  حلی، ابن فهد. (1407ه.ق.). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. ج2. موسسه النشر الاسلامی. قم.
16.  الحنفی الحصکفی، محمد بن علی. (2002م.). الدر المختار شرح تنویر الأبصار وجامع البحار. ویرایش الأولى. دار الکتب العلمیة. بیروت.
17.  خوانساری، سید احمد. (1405 ه.ق.). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. ج3. با همکاری علی‌اکبر غفاری. مکتبة الصدوق. تهران.
18.  الدسوقی المالکی. (بی‌تا). حاشیة الدسوقی على الشرح الکبیر. ج3. دار الفکر.
19.  ذوالقدر، محمد جواد؛ شهبازی نیا، مرتضی و پارساپور، محمد باقر. (1402). تحلیل اعتبار شروط الحاقی به عقد در حقوق ایران و فقه امامیه. پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری، 1(3)، 107-137. doi: 10.48308/eclr.2024.233847.1041
20. الزحیلی، وهبه. (بی‌تا). الفقه الاسلامی و ادلتها. ویرایش۴. ج۶. دار الفکر. دمشق.
21.  الزیلعی، فخر الدین. (1313 ه.ق.) تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق (وحاشیة الشلبی). ج ۵. چاپ اول. المطبعة الکبرى الأمیریة. بولاق. القاهرة.
22. السرخسی، محمد ابن احمد. (بی‌تا). المبسوط. ج۲۰. مطبعة السعادة. مصر.
23. السهارنفوری، خلیل أحمد. (1440 ه.ق.). بذل المجهود فی حل سنن أبی داود. ج ۱۱. مرکز الشیخ أبی الحسن الندوی للبحوث والدراسات الإسلامیة.
24. شهید اول، محمد بن جمال الدین. (1430 ه.ق.). موسوعه الشهید الاول. ج۱۱. مکتب الاعلام الاسلامی فی الحوزه العلمیه. قم.
25. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1413 ه.ق.). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. ج4. مؤسسة المعارف الإسلامیة.
26. صاحب جواهر، محمد حسن. (بی‌تا). جواهر الکلام (ط. القدیمة). ج26. با علی آخوندی و همکاران. دار إحیاء التراث العربی. بیروت.
27. طباطبایی کربلایی، علی بن محمد. (1418 ه.ق.). ریاض المسائل (ط الحدیثه). ج9. موسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث. قم.
28. طباطبایی، سید محمد صادق و امینی،محمد . (1398). عقد صلح و نسبت آن با ماده 10 ق.م. از دیدگاه استاد جعفری لنگرودی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 2(5)، 348-369. doi: 10.22034/law.2019.239853
29. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1410 ه.ق.). ارشاد الاذهان الی احکام الایمان. ج۱. مؤسسة النشر الإسلامی. قم.
30. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1413ه.ق) قواعد الاحکام. ج2. موسسه النشر الاسلامی. قم.
31.  علامه حلی، حسن بن یوسف. (بی‌تا). تذکرة الفقهاء (ط القدیمة: الإجارة إلی النکاح). مکتبة المرتضویة. تهران.
32. الکاسانی الحنفی، علاءالدین. (1327 ه.ق.). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. ویرایش الأولى. ج۶.
33. کاتوزیان، امیرناصر. (1374). دوره حقوق مدنی: عقود معین. عقود معوض. ج ۱. سهامی انتشار. تهران.
34. کاتوزیان، امیرناصر. (1396). دوره حقوق مدنی: عقود معین. مشارکتها و صلح. ج۲. چاپ یازدهم. گنج دانش. تهران.
35. محقق حلی، جفربن حسن. (1408 ه.ق.). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. ج2. به اهتمام عبد الحسین محمد علی بقال. اسماعیلیان.
36. محقق داماد، سید مصطفی و همکاران. (1393). حقوق قراردادها در فقه امامیه. ج۱. چاپ ششم. سمت.
37. محقق سبزواری، محمد باقر. (بی‌تا). کفایه الاحکام. ج1. مؤسسة النشر الإسلامی. قم.
38. محقق کرکی، علی بن حسین. (1414ه.ق.). جامع المقاصد فی شرح القواعد. ج5. موسسه آل آلبیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
39. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (بی‌تا). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. ج9. به اهتمام علی پناه اشتهاردی و همکاران. مؤسسة النشر الإسلامی. قم.
40. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن. (1371). جامع الشتات (میرزای قمی). ج3. به اهتمام مرتضی رضوی. کیهان.
41.  نراقی، محمد بن احمد. (1422 ه.ق). مشارق الأحکام. با حسن وحدتی شبیری. کنگره بزرگداشت محققان ملا مهدی و ملا احمد نراقی.
42. هاشمی، سید احمدعلی و توکلی کیا،امید . (1401). پیدایش و سیر تحولات نظریه علت تعهد در تاریخ حقوق فرانسه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 5(17), 151-196. doi: 10.22034/law.2023.1978058.1203
43. یزدی، محمد کاظم بن عبد العظیم. (1376). ‏سؤال و جواب. ج1. به اهتمام سید مصطفی محقق داماد و همکاران. مرکز نشر علوم اسلامی.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.