دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

چالش‌های اعتراض به گواهی حصر وراثت صادره از مرجع قضایی از منظر دادرسی مدنی (با تأکید بر رویه قضایی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران.
10.22034/jpl.2026.2088389.1316
چکیده
بحث اعتراض به گواهی‌های حصر وراثت صادره از مراجع قضایی، با چالش‌های عمیقی در حوزه دادرسی مدنی گره خورده است. هرچند رویه قضایی سال‌هاست به این چالش‌ها اشتغال داشته، لکن هرگز مورد توجه پژوهشگران نبوده‌ است، از جمله اینکه اعتراض به گواهی حصر وراثت باید در کدام‌یک از قالب‌های «درخواست تصحیح گواهی حصر وراثت» یا «تقدیم دادخواست جدا و تشکیل پرونده قضایی جدید» انجام شود؛ اعتراض یادشده نیازمند درج شخص یا اشخاصی به‌عنوان «خوانده» می‌باشد یا خیر؛ «دادگاه صلح» صلاحیت ذاتی جهت رسیدگی به این اعتراض را دارد یا «دادگاه عمومی حقوقی»؛ پس از رسیدگی به اعتراض فوق‌الذکر، تصمیم دادگاه «قابل‌تجدیدنظر» و «قابل‌فرجام» است یا خیر و... . با این اوصاف، نویسندگان مقاله حاضر قصد دارند که با روش توصیفی – تحلیلی و مطالعه منابع کتابخانه‌ای و بررسی گسترده آرای قضایی، چالش‌های یادشده را بررسی کرده و پاسخی شایسته به آن‌ها بدهند. در پایان، نتیجه آنکه، اعتراض به گواهی حصر وراثت که ممکن است به سببی مانند عدم درج مشخصات یکی از ورثه و یا درج مشخصات شخصی به‌جز ورثه در گواهی مطرح گردد، مقوله‌ای جدا و متمایز از درخواست تصحیح گواهی حصر وراثت است؛ لذا باید در قالب تقدیم دادخواست جدا (احتیاطاً با خواسته اصلاح گواهی حصر وراثت) به دادگاه صلح به طرفیت وارث یا ورثه‌ای که در نتیجه‌ی رسیدگی به اعتراض، اصل ارث‌بری یا میزان سهم‌الارث آن‌ها ممکن است دستخوش تغییر شود، اقامه گردد. اگر در بین ورثه، محجوری وجود داشته باشد، حسب مورد ولی قهری، قیّم یا دادستان نیز طرف دعوا قرار می‌گیرد. به‌همین ترتیب، اگر نتیجه دعوا در حقوق موصی‌له موثر باشد، او نیز باید طرف دعوا قرار گیرد. هرچند رأی صادره در این دعوا در محدوده شرایط پیش‌بینی‌شده در قانون آیین دادرسی مدنی، حسب مورد قابل واخواهی، تجدیدنظرخواهی، اعتراض شخص ثالث و اعاده دادرسی می‌باشد، امکان فرجام‌خواهی از آن منتفی است. از آن منتفی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، شهرام (1405). دادستان در جلسه دادگاه: مطالعه تطبیقی حقوق ایران و فرانسه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 9 (30): 11-46. doi: 10.22034/law.2025.2045381.1482
بهرامی، احسان (1401). عدول از قاعده صلاحیت محلی و غیر قابل ابطال بودن حکم دادگاه در دعوای تقسیم ترکه. فصلنامه پژوهشهای حقوقی. 21 (49): 242-225.
دادنامه‌ شماره 0051 مورخ 21/6/1391 صادره از شعبه چهل‌وچهارم دادگاه عمومی حقوقی شهر تهران.
دادنامه‌ شماره 140368390017384490 مورخ 1/11/1403 صادره از شعبه هفتم دادگاه صلح مجتمع قضایی شماره 1 دادگاه‌های صلح شهر تهران.
دادنامه شماره 140411390001131043 مورخ 13/5/1404 صادره از شعبه دهم دادگاه صلح شهرستان زنجان.
دادنامه‌ شماره 140411390002431621 مورخ 29/9/1404 صادره از شعبه دوم دادگاه بخش بزینه رود.
دادنامه‌ شماره 140411390002694600 مورخ 28/10/1404 صادره از شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان زنجان.
دادنامه‌ شماره 518 مورخ 10/7/1392 صادره از شعبه 221 دادگاه عمومی حقوقی شهر تهران.
دادنامه‌ شماره 9109970270101436 مورخ 20/12/1391 صادره از شعبه پنجاه‌و‌ششم دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
دادنامه شماره 9109970908900745 مورخ 29/11/1391 صادره از شعبه پنجم دیوان عالی کشور.
دادنامه‌ شماره 9309970238000896 مورخ 20/8/1393 صادره از شعبه پنجاه‌و‌پنجم دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
شمس، عبدالله (1403). آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته). ج 2. تهران: دراک.
عزیزیانی، مجید (1403). دادگاه صلح در کالبد مرجع بدوی اختصاصی. دوفصلنامه دانش حقوق مدنی. 13 (26): 180-163.
فتحی، بدیع (1403). نقد و تحلیل صلاحیت‌های دادگاه صلح. فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی. 12 (47): 167-123.
کاویار، حسین و امینی، مهدی (1403). صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی. 29 (106): 134-105.
وفادوست سبزوار، مهران؛ فتح آبادی، حسین و شایگان فرد، مجید (1404). واکاوی وظایف و اختیارات دادستان در حفظ و گسترش امنیت قضایی (با رویکرد تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. 8 (27): 207-241. doi: 10.22034/law.2024.2037837.1437
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.