دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی

چارچوب حقوقی حل اختلاف و اجرای آرای داوری در قراردادهای مشارکت عمومی خصوصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
هدف این پژوهش، تحلیل چارچوب حقوقی حل اختلاف و اجرای آرای داوری در قراردادهای مشارکت عمومی–خصوصی با تمرکز بر تفکیک اختلافات قراردادی از اختلافات ناشی از اعمال اقتدار عمومی و آثار آن بر اعتبار شرط داوری و قابلیت اجرای رأی است. پرسش اصلی آن است که چه معیاری می‌تواند اختلافات قابل ارجاع به داوری را از موضوعات ناشی از اعمال اقتدار عمومی دولت متمایز کند و این تمایز چه آثاری بر داوری و اجرای رأی دارد. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات اسنادی، قوانین و مقررات و رویه قضایی ایران انجام شده است. چارچوب تحلیلی پژوهش بر چهار معیار منشأ اختلاف، مبنای اختیار دستگاه عمومی، ماهیت تعهد مورد اختلاف و آثار رأی داوری استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دولتی بودن یکی از طرفین قرارداد، موجب خروج اختلاف از قلمرو داوری نیست و داوری‌پذیری بر اساس منشأ و ماهیت اختلاف تعیین می‌شود. اختلاف نقض تعهدات قراردادی از اختلاف اعمال اختیار مستقل قانونی دستگاه دولتی است. بااین‌حال، در دعاوی اموال عمومی و دولتی، رعایت الزامات اصل ۱۳۹ قانون اساسی و ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی در تعیین قابلیت ارجاع اختلاف به داوری مؤثر است. تحلیل رویه قضایی ایران نشان می‌دهد که محاکم، موضوع دعوا، ماهیت مال و رعایت تشریفات را مورد توجه قرار داده‌اند و شخصیت دولتی طرف قرارداد را معیار کافی ندانسته‌اند. در اجرای رأی نیز اعتبار موافقت‌نامه داوری، قواعد آمره و نظم عمومی و محدودیت‌های قانونی اموال عمومی و دولتی باید بررسی شود. نوآوری پژوهش در ارائه الگوی چهارمرحله‌ای منشأ اختلاف، مبنای اختیار دستگاه عمومی، قابلیت داوری و قابلیت اجرای رأی است. بر اساس این الگو، نظارت قضایی ضمن تضمین الزامات حقوق عمومی، نباید به رسیدگی ماهوی مجدد منجر شود. این چارچوب می‌تواند به تفکیک صلاحیت داور و دادگاه، کاهش ابهام در اجرای آرای داوری و افزایش امنیت حقوقی قراردادهای مشارکت عمومی–خصوصی کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی

1-     ابراهیمی، سید نصرالله و عینی، مجتبی. (1397). اصل آزادی قراردادی و محدودیت‌های آن در قراردادهای بالادستی نفتی بر اساس مدل جامع تفسل (TEFCEL). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. Doi: 10.22034/law.2018.239491
2-     احمدی، موسی و موسوی، محسن. (۱۳۹۳). مشارکت عمومی-خصوصی؛ مبانی نظری و مطالعات موردی (چاپ دوم). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
3-     انصاری، ولی‌الله. (۱۳۹۲). کلیات حقوق قراردادهای اداری (چاپ دوم). تهران: نشر حقوق‌دانان.
4-     جعفری ندوشن، شهاب. (1397). حقوق حل اختلافات سرمایه‌گذاری خارجی. تهران: میزان.
5-     جنیدی، لعیا. (۱۳۷۶). قانون حاکم در داوری‌های تجاری بین‌المللی (چاپ اول). تهران: نشر دادگستر.
6-     جنیدی، لعیا. (۱۳۸۱). اجرای آرای داوری بازرگانی خارجی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
7-     حبیب‌زاده، محمدکاظم. (۱۳۹۰). اصول حاکم بر قراردادهای دولتی (قراردادهای عمومی). تهران: انتشارات جاودانه جنگل.
8-     حلاج، شهرام. (1399). جایگاه و کارکردهای «دوره تشکیل قرارداد» در بخش عمومی (نگاهی به «قانون برگزاری مناقصات» و قراردادهای «مشارکت عمومی و خصوصی»). تهران، ایران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
9-     دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۷۰۲۲۱۵۰۱۶۲۵، صادره از شعبه ۱۵ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، مورخ ۰۳/۱۲/۱۳۹۲، با عنوان شرط داوری در قراردادهای مشمول اصل ۱۳۹ قانون اساسی.
10- دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۱۰۰۰۵۰۵. (۱۳۹۴). حقوق سازنده در قرارداد مشارکت مدنی؛ شرط داوری مندرج در قرارداد پیمانکاری با کارفرمای دولتی. شعبه ۱۰ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، ۰۵/۰۵/۱۳۹۴.
11- دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۱۰۰۰۸۷۰. (۱۳۹۴). داوری راجع به اموال دولتی و عمومی. شعبه ۱۰ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، ۲۶/۰۷/۱۳۹۴.
12- نیک‌بخت، حمیدرضا و علی دادی ده‌کهنه، علی. (۱۴۰۴). صدور رأی قابل اجرا، تعهد، تکلیف یا مسئولیت داور. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2068271.1247
13- هراتی، مصطفی. (۱۴۰۴). تعارض میان اصل آزادی قراردادها و الزامات نظم عمومی در قراردادهای خصوصی و دولتی در حقوق فرانسه و ایران. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2070694.1238
14- افرازنده، مصطفی و عبداللهی، محمدجواد. (۱۴۰۵). دعاوی دوتابعیتی‌ها دارای تابعیت مشابه با کشور میزبان سرمایه در داوری‌های سرمایه‌گذاری بین‌المللی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2073611.1250
15- محمدی، پژمان، صادقی، محمود و ذوالقدر، محمدجواد. (۱۴۰۴). مطالعه تطبیقی تأثیر انتقال قرارداد نسبت به اشخاص ثالث در حقوق ایران و آمریکا. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2067233.1224
16- کرمی کلمتی، فرزاد. (۱۴۰۴). امکان‌سنجی انتخاب قانون حاکم بر قرارداد منعقده میان اتباع ایرانی در خارج از کشور. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2053409.1192
17- عامری ثانی، امیرکیا، حاجی‌زاده، امیرحسین، صاحبکار خراسانی، سیدمحمد و سجادی، سیدعلی. (۱۴۰۴). ضمانت اجرا در حقوق و سیاست‌گذاری عمومی؛ مطالعه موردی ماده نخست قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مصوب ۱۴۰۳. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2025.2060263.1209
18- عزیزیانی، مجید، معافی، علی و صادقی کیادهی، علیرضا. (۱۴۰۵). اعمال قانون ماهوی مقر در حدوث احاله درجه دوم. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی. Doi: 10.22034/jpl.2026.2080230.1274
19- دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۳۷۰۰۵۲۳. (۱۳۹۴). ارجاع دعاوی راجع به اموال عمومی به داوری. شعبه ۳۷ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، ۲۶/۰۵/۱۳۹۴.
20- شعبه اول دیوان عالی کشور. (۱۴۰۲). قلمرو اصل ۱۳۹ قانون اساسی، دادنامه شماره ۱۴۰۲۰۶۳۹۰۰۰۰۱۹۴۶۰۵، مورخ ۱۰/۰۳/۱۴۰۲.
21- غمامی، مجید. (۱۳۹۳). مشارکت عمومی و خصوصی در توسعه زیرساخت‌ها از دیدگاه حقوق موضوعه ایران. در یادنامه دکتر ناصر کاتوزیان، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی تبریز.
22- کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۲). دوره حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها (جلد اول: مفهوم، انعقاد و اعتبار) (چاپ یازدهم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
23- کرمی، محمدرضا . (1401). چالش‌های موجود در قراردادهای مشارکتی بخش خصوصی و عمومی (PPP). نشریه عمران و پروژه.
24- ویژه، محمدرضا، و رحمتی، پرونز. (۱۳۹۴). مشارکت عمومی خصوصی در حقوق ایران: چالش‌ها و بایسته‌ها. فصلنامه تحقیقات حقوقی.
25- ویسه، سجاد. (1396). شرایط و آثار حقوقی قراردادهای مشارکت عمومی-خصوصی در ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
26-   Born, G. B. (2020). International commercial arbitration.‏
27-   Chan, A. P., Lam, P. T., Chan, D. W., Cheung, E., & Ke, Y. (2010). Critical success factors for PPPs in infrastructure developments: Chinese perspective. Journal of construction engineering and management.‏
28-   Demirel, H. C., Leendertse, W., & Volker, L. (2022). Mechanisms for protecting returns on private investments in public infrastructure projects. International Journal of Project Management.‏
29-   Furmston, M. P., Cheshire, G. C., & Fifoot, C. H. S. (2012). Cheshire, Fifoot and Furmston's law of contract. Oxford University Press, USA.‏
30-   Hodge, G. A., & Greve, C. (2017). On public–private partnership performance: A contemporary review. Public works management & policy.‏
31-   Ke, Y., Wang, S., & Chan, A. P. (2010). Risk allocation in public-private partnership infrastructure projects: comparative study. Journal of infrastructure systems.‏
32-   Moses, M. L. (2017). The Principles and Practice of International Commercial Arbitration.
33-   Ng, A., & Loosemore, M. (2007). Risk allocation in the private provision of public infrastructure. International journal of project management.
34-   Osei-Kyei, R., & Chan, A. P. C. (2015). “Review of Studies on the Critical Success Factors for Public–Private Partnership Projects”. International Journal of Project Management.
35-   Paradell, A. N. (2009). Law and practice of investment treaties.
36-   Schwenzer, I., Hachem, P., & Kee, C. (2012). Global sales and contract law. Oxford University Press, USA.‏
37-   Stone Sweet, A. (2013). “Investor-State Arbitration: Proportionality's New Frontier”. Law & Ethics of Human Rights.
38-   UNCITRAL. (2011). Legislative Guide on Privately Financed Infrastructure Projects. United Nations Commission on International Trade Law
39-   Van Harten, G. (2007). Investment Treaty Arbitration and Public Law.
40-   Yescombe, E. R. (2017). Public-private partnerships in sub-Saharan Africa: Case studies for policymakers. Dar es Salaam, DSM: Mkuki and Nyota for Uongozi Intitute.‏
41-   Yescombe, E. R. (2018). Public-private partnerships in Sub-Saharan Africa: Case studies for policymakers.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.